آراز نیوز

ارگان خبری تشکیلات مقاومت ملی آزربایجان

دیرنیش
پنج شنبه ۱۰ام آذر ۱۴۰۱
آخرین عناوین
شما اینجا هستید: / تورکجه / آتوم آنلاشماسی سونراسی ایران و گونئی آذربایجان

آتوم آنلاشماسی سونراسی ایران و گونئی آذربایجان

آتوم آنلاشماسی سونراسی ایران و گونئی آذربایجان
13 آوریل 2022 - 15:26
کد خبر: ۶۱۳۱۵
تحریریه آرازنیوز

مسأله:
ماهیتجه داخیلی ایستعماراقارشی اولان گونئی آذربایجان ناسیونالیزمی ایللر اؤنجه‌دن ایران داخیلی سیاستینده گووه‌نلیک مسأله‌لری ایچین‌ده یئرلشیب. اوسته‌لیک سون ایللرده گونئی آذربایجان میللی حرکتی تکجه آذربایجان دئییل، ایرانین بوتونلویونده گئدن حادثه‌لرده بئله، بیر اویونجو اولماق پوتانسیئلینه یییه لنمیش‌دیر. بوتون سیاسی-اجتماعی حرکتلرده اولدوغو کیمی، بو پوزیسیونا چاتماق ، حرکتین گوجون گؤستریر و نتیجه آلاجاغیندا تأثیرلی‌دیر. آذربایجانین قوزئی بؤلومو یعنی قوزئی آذربایجان اؤز ایستیقلالینی آلدیقدان سونرا، بو حرکتین اؤزللیکله ائلچی بی ین تأثیری نتیجه‌سینده، گونئی آذربایجان‌دا دا میللی مسأله گووه‌ن‌لیک مسأله‌سینه چئوریلمیش‌دیر. کؤکونه باخیلدیقدا، گونئی آذربایجان‌دا میللی مسأله، پهلوی دؤنه‌مینین ایستعمارچی و شووونیستی سیاستلرینه قارشی یارانمیش و ایلک دؤنه ۱۳۲۴-جی ایل آذربایجان میللی حکومتی ایله نتیجه‎لنمیش‌دیر. بو حکومت داغیدیلدیقدان سونرا، ۱۳۵۷-جی ایل اینقیلابین‌دا قیسسا زامان‌لیق کؤزره‌ن بو مسأله، ۱۳۷۰-جی ایللره قدر ادبیات‌چیلار، شاعرلر و یازی‌چیلار آراسیندا کولتورل دون ایله سورموش و قوزئی آذربایجانین ایستیقلالین‌دان سونرا آذربایجان بؤلگه‌سین‌ده اجتماعی-امنیتی مسأله حالینا گلمیشدیر. اؤیرنجی حرکتی، قاراباغین ایشغالینا قارشی تربیز و تئهران بیلیوردلارین‌دا اعتراض،بابک قالاسی توپلانتیلاری، موختلیف سئچکیلر اؤزل‌لیکله ۱۳۷۴-جی ایل تربیزده‌کی مجلیس نماینده‌لیگی سئچکی‌سی بو مسأله نین وار اولدوغونون گؤستریجیسی ایدی. آنجاق گونئی آذربایجان میللی حرکتینین ۱۳۵۷-جی ایل اینقیلابین‌دان سونرا اؤلکه سوییه‌سین‌ده بیر مسأله اولاراق اورتایا چیخماسی، بلکه ایلک دؤنه ۱۳۸۴-جو ایل پرئزیدئنت‌لیک سئچکیلرین‌ده گؤروندو. عمومی حال‌دا پرئزیدئنت کاندیدالاری نین اورتایا قویدوغو مسأله‌لر خالقین سه‎سینی قازانماق اوچون اولورسا دا، باشقا باخیشلا همین مسأله نین وار اولدوغونو و یایقین اولدوغونو دا اورتایا قویور. اگر بیر ایستک خالق طرفین‌دن گئنیش سوییه‌ده ایسته‎نیلیرسه و آدایلار او ایسته‎یی دیله گتیرمکله سس قازانماق ایسته‎ییرسه، همین ایستکله نئجه یاناشماق سؤز قونوسو اولور و اونا چؤزوم آختاریلیر ، بئله‌لیکله ده همین ایستک حاکمیت اوچون مسأله‌یه چئوریلیر. بللی‌دیر کی، بیر ایستک چؤزولمه‌سی گرکن مسأله‌یه چئوریلمه‎یینجه، اونا یول تاپیلماسی دا ایمکان‌سیزدیر. آنجاق بو او دئمک دئییل کی همین ایستک حاکمیت طرفین‌دن ایسته‌نیلن کیمی وئریله‌جک. بیر چوخ عامیللرین یانین‌دا، همین ایسته‎یی اورتایا قویان اجتماعی حرکتین گوجو ده بللی ائدیجی‌دیر. حرکتین گوجو آرتدیقجا، اورتایا قویدوغو مسأله‎نین نئجه چؤزولمه‌سین‌ده رولو دا چوخالیر. حرکت اؤزو مسأله اوزره اویونجو حالا گلیر و اونون هر هانسی آددیمی و موناسیبتی داها آرتیق اهمیت داشیییر. دئمک اولار ۱۳۸۴-جو ایل‎د‌ن بویانا پرئزیدئنت سئچیملرینین هامی‌سین‌دا میللی مسأله ایره‎‌لی سورولوب. آنجاق اؤزل‌لیکله ۱۳۸۸-جی ایل یاشیل حرکتی زامانی، میللی حرکت اؤلکه سوییه‌سین‌ده بیر غیری-فعال یا اوینامایان اویون‌چو کیمی اؤزونو گؤستردی. میللی حرکت همین زامان‌دان بو یانا اؤزل‌لیکله تهران مرکزلی حرکتلره قاتیلمامیش و ساکیت قالمیش‌دیر. بو ایسه بوتونلوک‌ده گونئی آذربایجانین ساکیت قالماسینا گتیریب چیخارمیش‌دی. یاشیل حرکتین اوغورسوز قالماسینین اؤنملی سبب‎لری‎نین بیری غیری فارس میللتلرین اؤزل‌لیکله گونئی آذربایجان تورک میللتینین بو دئوینیمه قاتیلماماسی اولموش‌دور. بو اولقو بیر یان‌دان آذربایجان‌دا میللی حرکتین اوستون جریان و حرکت اولدوغونو گؤسترسه ده، آنجاق آچیقجا دئسک میللی حرکتین بو توتومو بیر آز قرارسیزلیق بویاسی دا آلمیش‌دیر. بو قرارسیزلیق و اوینامامازلیق سونوجون‌دا، میللی حرکت بیر اویونجو اولاراق اولایلاری ائتکیله‌سه ده، سونراکی ایللرده همین توتومون تکرار اولماسی آرا-سیرا سیاسی مئیدانی باشقالارینا بوشالتمیش و آذربایجان بیر چوخ حادیثه‎لرده تاماشاچی قونومونا گلمیش‌دیر. دئمه‌لی غیری فعال اویونجولوغون سورمه‌سی، میللی حرکتی اؤلکه سوییه‌سین‌ده گئدن اولایلاردا بیر فعال تاماشاچییا چئویرمیش اولوب. سون ایللرده اقتصاد کؤکن‌لی اجتماعی اعتراضلارین چوخالماسی و بو حرکتلرین چوخ قیسسا زامان‌دا سیاسی ماهیت قازانماسی، میللی حرکتین ایسه ساکیت و یا قرارسیز قالماسی ، بو قونومو داها دا برکیدیب. بو توتوم میللی حرکتی بیر چوخلاری‎نین باخیشین‌دا اؤزل‌لیکله کوتله باخیشین‌دا سیاسی‌لیک‌دن چیخاریب ساده‌جه آذربایجانا مخصوص اولان اجتماعی بیر حرکته چئویریب. بو یازی‌دا، بو دورومو یارادان ندن‎لر، اونون سونوجلاری و یئنی دؤنه‌م‌ده – آتوم آنلاشماسی سونراسین‌دا – میللی حرکتین توتابیله‎جه‎یی یول حاق‌دا اؤز دوشوندوکلریمی پایلاشاجام.

 

آتوم آنلاشماسینین ایران اوچون باشلیجا سونوجو
ایران حاکمیتینین اوزون ایللر بویو داورانیشلاری ثبوت ائدیب کی، بو رئژیمین خاریجی سیاست‌ده واز کئچیلمز پرینسیپی رئژیمین قورونماسی‌دیر و «حفظ نظام اوجب واجبات است- رئژیمین قورونماسی واجیبلرین واجیبی‌دیر» تاپشیریغی بو پرینسیپین اساس تظاهرودور. نه آنا یاسادا یازیلمیش “موسلمانلاردان و مظلوم‎لاردان حیمایت” مادده‌سی نه‎ده حاکمیتین هر هانسی بیر مقامی‎نین سؤزلری بو پرینسیپی پوزابیلمز. اوصولگرا یا کانسئرواتیو جریانین زامان زامان خاریجی سیاست‌ده رئفورمیستلره قارشی قوللاندیقلاری « نووه ائنئرژی‌سی بیزیم کسین حاقیمیزدیر» شعاری دا یانلیز داخیلی ریقابت اویونلارین‌دا آنلاشابیلر. یوخسا اساس مسأله سیز آنلاشمایین بیز آنلاشاق مسأله‌سی‌دیر. اگر خاتمی دؤورون‌ده نووه آنلاشماسینین سببی دونیا ایله موثبت ایلیشکی یاراتماق و احمدی‌نژاد زامانین‌دان باشلاییب روحانی زامانین‌دا نتیجه‌له‎نن آنلاشمانین سببی خاریجی حربی تهاجومو اؤنله‌مک اولموش‌دوسا، رئیسی دؤنم‎ینین باشلیجا مسأله‌سی اقتصادی بؤحران و اونون دؤزولمز سونوجو اولان اقتصادی عوصیان‎لاردیر. هر حال‌دا اساس پرینسیپ بیردیر و رئژیمی قوروماق اوچون ، سؤزده سازیش و آنلاشمایا قارشی اولان اوصولگرالار دا سازیشه گئتدیلر.

سون پرئزیدئنت سئچکیلرین‌ده اؤنجه‌دن هامی یا بللی اولدوغو کیمی ، حاکمیتین بو دؤنه اساس مسأله‌سی اقتصادی چؤکوشون قاباغین آلماغی‌دی. تحریملر داها اوستو یازی‌لی کاغاز پارچاسی دئییل‌دی. ۱۳۹۶، ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ جی ایللری گئنیش اعتراضلار گؤستردی کی آیاغا قالخمیش ناراضی خالق، هر آن حاکمیتین قالاسین ییخابیلر و نه نظامی قوه‌لر نه آتوم قورولوشلاری بو سئلین اؤنون آلانماز. حاکمیتین اوزه چیخمیش آراشتیرمالارینا گؤره، اؤلکه‌ده ناراضی‌لیغی تؤره‌دن اساس اورتاق عامل اقتصادی ناراضی‌لیق‌دیر. یوخسوللوق خطی‌نین آلتینا دوشه‌ن آیله‌لر اؤلکه اهالی‌سینین ان آزی اوچده بیرینی آشیب. ات مصرفی یوزده قیرخ دوشوب، لبنیات و مئیوه مصرفی ده هابئله. اساس لازیم اولان قیرخ محصولون قیمتی یوزده یوز آرتیب. بو وئریلر هله رسمی مئدییایا آچیقجا وئریلن بیلگیلردیر. حاکمیت دایره‌لری یاخشی بیلیر کی اقتصادی بؤحرانی آشابیلمه‌سه‌لر، رئژیمین قالماسینا هئچ اومود قالمایاجاق. بو بؤحرانی آشماق دا تحریملر وارکن ایمکان‌سیزدیر. ایران حاکمیتی ائله بو هدفله موذاکیره‌لره گئتدی و توپوردوکلرین یالاماقلا دا اولورسا بو موذاکیره‌لردن سونوج آلمالییدی. باخمایاراق کی اقتصادی و ایداری فساد-یولسوزلوق او قدر درینله‎شیب کی تحریملرین گؤتورولمه‌سی، یالنیز قیسسا بیر سوره رئژیم اوچون نفس یولو اولابیلر. اؤزتجه‌سی، نووه آنلاشماسینین ان باشلیجا قازانجی ایران رئژیمی اوچون اقتصادی چؤکوشو بیر سوره‌لیک یوباتماق و اونون هزینه‌سی ده هم ایران ایچین‌ده هم‌ده بؤلگه‌ده رئژیمین اقتدارینین آشاغی دوشمه‌سی اولاجاق. خالق آچی‌سین‌دان باخدیق‌دا، اقتصادی ناراضی‌لیق آزاجیق‌دا اولسا بیر سوره یاتیشابیلر، آنجاق حاکمیتین اؤزون‌دن یاراتدیغی گوجلولوک،قورخونجلوق ، دؤنمزلیک و ایقتیدار آرتیق قاباقکی کیمی اولمایاجاق.

 

گونئی آذربایجان میللی حرکتینین سیاسی اولاراق تانینماماسینی یارادان ندن‎لر
وورقولاندیغی کیمی گونئی آذربایجان میللی حرکتی ماهیتجه داخیلی سؤمورگه‌چی‌لییه قارشی اولان بیر حرکت‌دیر. بونو ایران-فارس حاکمیتی ده یاخشی بیلیر و بیزیم بوتون موحافیظه‎کارلیغیمیز دا بونا تأثیر ائده‎بیلمیر. ایستعمار یا سؤمورگه‌چی‌لیک بیر میللتین باشقا میللته حاکمیتی دئمک‌دیر. اوستون میللتین حاکمیتی اؤزونو دیل، دین، کولتور،سوی-نیژاد و ائکونومیک آیری‎سئچکی‌لیک‌ده گؤسترسه ده، اونون اساس اؤزه‎یی سیاسی اوستونلوک‌دور. میللی ظولم-ستم، ایرق‌چی‌لیق-نئژادپرستی و ائتنیک آیریچکی‌لیک اولاراق میللی مسأله‎نی اورتایا قویماق، اصلین‌ده اساس عامیل دئییل گؤرونتولری و معلول‎لاری سورون اولاراق گؤسترمک‌دیر. بو یاناشیم ایسه، سونوج‌دا اساس مسأله‎نی یئرین‌ده ساخلاییر. ایستعمار اصلین‌ده سیاسی مسأله‌دیر و بیر میللتین باشقا میللته سیاسی اوستونلویودور. اونا گؤره ده،ایستعمارا قارشی اولان حرکت ده اؤزلویون‌ده سیاسی بیر حرکت‌دیر. البته بیر میللتین سیاسی حاکمیتی، او میللت‌دن اولان اینسانلارین حاکمیت دایره‌لرین‌ده اولماسی معناسین‌دا دئییل. اصلین‌ده محکوم میللته منسوب اولان اینسانلاری حاکمیت پوستلارینا قویماق، یئنی ایستعمارین ایستیفاده ائتدیی مئتوددور. بو یاناشما ایله، حاکمیت‌ده نئچه وزیرین تورک اولماسی و یا پرئزیدئنتین و باشقا مقاملارین تورک اولوب اولماماسی میللی حرکتین مسأله‌سی دئییل. میللی حرکتین ماهیتینه اویقون اولاراق، اونون اساس ایسته‎یی میللت اولاراق سیاسی ایستاتوس قازانماق و یا میللی حاکمیت‌دیر. میللی حرکتین چوخون‌لوغو و اؤزل‌لیکله اونون سئچکین و آپاریجی قوووه‌لری و تشکیلاتلاری بو مسأله‎نین بیلینجین‌ده‌دیلر و «آزادلیق، عدالت ، میللی حکومت» شعاری هابئله بیر بایراق اوزره بیر آرایا گلمک بونون اساس گؤستریجی‌سی‌دیر. میللی حرکتین تکجه ایندیکی اورتاق سیاسی شعاری دئییل، اونون حتی کئچمیش‌ده اولان ایختیلافلاری دا میللی حرکتین ماهیتینی گؤستریردی. ایستیقلال‌چی و فئدئرال‌چی اولاراق سوره‌ن نئچه ایللیک ایختیلافین اولماسی، گؤستریر کی ، هر حال‌دا میللت‌چیلرین ایسته‎یی میللی حاکمیت‌دیر و بو ایستک البته سیاسی بیر ایستک‌دیر. بوتون بو اورتاق آلقیلامالارا قارشین، میللی حرکتین غیری سیاسی بیر حرکت کیمی تصویر اولونماسینین ندن‎لرین، بئله سیرالاماق اولار:

 

۱- ناسیونالیزمین عمومی حال‌دا بیر یانی‎نین غیری سیاسی اولماسی و بو یؤنون گونئی آذربایجان‌دا گئنیش یاییلماسی:
میللی کیم‌لیگی و اونون عونصورلارینی سئویب قوروماق، ناسیونالیزمین بیر یانی‌دیر. ۹۰ ایلده‌ن چوخ آسیمیلاسیون سیاستلرینه معروض قالمیش، ازیلمیش و اؤزون‌دن اؤزگلشمیش بیر میللتین آراسین‌دا یارانمیش گونئی آذربایجان میللت‌چی‌لیگی، ائله بو نقطه‌دن باشلانیب. بیز هله بیمیردیک بیزیم دیلیمیزی ده یازماق اولار، بیزیم ده موسیقیمیز وار، بیزیم ده چوخ بؤیوک تاریخیمیز وار، شخصیتلریمیز و درین کولتوروموز وار،…بیز حاکم میللتین وئردیکلری هر نه‎یی قبول ائتمیشدیک، اونلارا اوخشاماغا چالیشیردیق، بیز بیلمیردیک تورک اولدوغوموزو و یا آذربایجان‌لی اولدوغوموزو، بیز اوشاقلاریمیزی حاکم میللتین تحمیل ائتدییی دیل ایله دانیشدیریردیق، بیز کوروش‎ا، داریوش‎ا و ایرانئ باستانا فخر ائدیردیک….

اؤزونو هله ایتیرمه‎میش،غریزی اولاراق فارسچیلیغین قاباغیندا دیره‌نه‌ن اینسانلار، بو قونولار حاق‌دا بیلگی الده ائتدیک‌ده، یانقی اورکلرینه سو تاپار کیمی، اؤز یانقی‎لارینی سؤندورور باشقالارینا دا سونوردولار. آنجاق بو ایبتیدایی مسأله‌لر چئوره‌ده‌کی اینسانلار اوچون غیری عادی گؤرونور و بو فیکیرلره قارشی موقاویمت گؤستریردیلر. بئله‎جه، میللت‌چی‌لییه باشلامیش هر کس اؤز اطراف موحیطین)قاندیرماق اوچون موجادیله آپاریردی، اوسته‌لیک حاکمیت ده بو ایلکین ایستکلره قارشی گلیردی. حاکمیت آنا دیل‌ده آد قویماغا، تورکجه توی و یا یاس کارتی یازماغا، میللی شخصیتلریمیزی آغیرلاماغا و… آغیر تپکی گؤستریردی. بیری‌سی اؤزونون حاقین قبول ائتمه‎دیی حال‌دا، اوندان او حاق اوچون موباریزه ائتمه‌سینی ایسته‌مک ده یئرسیزدیر. بئله‌لیکله میللی اویانیش آدلاندیردیغیمیز بیر پروسه باشلادی و حاکمیتین ایلک سنگری بوراخمادیغی اوچون، موجادیله ائله ایبتیدایی حاقلاردا قالدی. اوزون ایللر اویانیش حرکتی سوردویو اوچون، سایجا تورکچولویو منیم‌سه‌ین‎لر چوخالدی، آنجاق میللی حرکتین ماهیتی، یالنیز میللی کیم‌لیک مسأله‌سی اولاراق تانیملاندی. میللت‌چیلر تورک اولدوقلارینا فخر ائد‌ن، فارس دانیشمایان، تیراختور هوسکارلاری و تورک تاریخین بیله‌ن… اینسانلار کیمی تصویر اولوندولار. بو تصویر ایسه خالق اوچون غیری سیاسی بیر جریان معناسیندایی‌دی.

۲-موحافیظه‎کارلیق و اؤزونو سانسور ائتمه

آتا-آنا سؤزلریمیزین دئدیی کیمی، ایلان ووران آلا چاتی‌دان قورخار. بیزیم میللتیمیزین ایگیدلری دؤنه دؤنه سانجیلیبلار. عموم خالق تاریخی اولایلاری اونوتسا دا، همین حادیثه‎لرین آچدیغی ایز و تأثیر اوزون ایللر بویو قالیر. مثل‎لره کئچیر، سؤیلم‎لرده یئر آلیر. بیرده کی، اودوزان طرف نه قدر قهر‌مان‌لیق گؤسترسه ده، عموم باخیش‌دا اؤنملی اولان، نتیجه‎دیر. عموم میللته اولان ظولمه قارشی عصیان ائد‌ن ایگیدلریمیز، دؤنه‌لرله توتوقلانیب، ایشکه‌نجه اولوب، آسیلیب، گولللنیب، سورگون اولوب، قاچقین دوشوب و …. اونلار بللی نتیجه آلانمادیقلاری اوچون، قهر‌مان کیمی ده‎یرلنمه‌ییبلر، آرخالارین‌دا دایانان اولماییب، آیله‌لری چتین‌لییه دوشوب و نهایت‌ده اؤزلرینین یاپدیغی ایش دویغوسال‌لیق، تجروبه‌سیزلیک و حتی مسولیت‌سیزلیک کیمی ایره‎‌لی سورولوب. اونلار بدبخت اینسانلار کیمی اونودولوب و یا اونوتدورولوب. بوگون آذربایجان میللی حکومتینین یولونو داوام ائد‌ن، شاه رئژیمینه قارشی ایلک چیریک ساواشی آپاران و ۱۳۳۹-جی ایلده گولل‎ه‌له‎نه‌ن اییوب کلانتری قوروپونون و اونلارین اؤرگوتونه منسوب اولوب آغیر زیندانلارا محکوم اولان ایگیدلریمیزی اؤز یئرلرین‌ده بئله تانییان آزدیر. ۳۲ ایل شاه رئژیمینین زیندانلارین‌دا دیره‌نه‌ن میللی حکومتیمیزین عسگرلرین‌دن اولان سفرخان قهر‌مانییانی عجبشئرده بئله گنج نسل آراسین‌دا تانییان آزدیر. اونلار اونودولوب، آنجاق حاکمیتین اونلارین سیماسین‌دا وئردیی درس آلینیب، دیلیمیزه سؤیله‌میمیزه کئچیب و بیز عاغیل‌لی اولماغی ایگید اولماق‌دان اوستون بیلمیشیک، عاغیل‌لی اولماغی دا موحافیظه‎کارلیق‌دا، اؤزوموزو سانسوردا، سیاسته قاریشماماق‌دا و اؤز منفعتیمیزی هر شئیه اوستون توتماق‌دا گؤرموشوک. بو بیزیم یاشادیغیمیز سیستئم‌دیر و بو سیستئم بیزیم هر نه‎ییمیزی تأثیرلندیریب. بیز میللت‌چی اولموشوق، سیاسی ایده‌آللاریمیز اولوب، آنجاق موحافیظه‎کارلیق‌دان واز کئچنمه‎میشیک. بیز اؤزوموزو سانسور ائدیب، هدفلریمیزی غیری سیاسی گؤسترمه‌یه چالیشمیشیق. ساده منطیق وار بورادا، بیز اؤزوموزو غیری سیاسی تانیتدیردیغیمیز حال‌دا، چئوره‌نین بیزی سیاسی جریان اولاراق تانیماسی ایمکانسیزدیر.

 

۳-مرکزچی حرکتلرین شووونیستی سیاستلرینین تأثیری

ایران-فارس ناسیونالیسمی پهلوی دؤنه‌مین‌دن بری بوتون ایمکانلارینی ایستیفاده ائده‎رک اؤلکه‌ده کؤک سالیب. بو اؤلکه‌ده ساغ‌چی، سول‌چو، ایسلام‌چی، اصلاحات‌چی، اوصولگرا، دئموکرات، لیبئرال اوسته‌لیک بشر حاقلاری اوچون چالیشان اینسانلاردا بئله، فارس‌چی‌لیق-ایرانچیلیق فیشقیریر. اونلار ایرانی بؤلگه‌ده‌کی بوتون اؤلکه‌لردن و فارسی، اؤلکه و بؤلگه‌ده‌کی بوتون میللتلردن اوستون بیلیرلر. اونلار قدیم ایران حاق‌دا وئریلن یالان‌چی بیلگیلری منیم‌سه‌ییب، ایرانی بؤلگه‌ده‌کی بوتون میللتلرین حاکمی بیلیر، قونشو اؤلکه‌لرین چوخونو الده‌ن گئتمیش تورپاقلار حساب ائدیرلر، قدیم ایرانین بؤیوکلویونه باییلیب و کوروشون داریوشون قانلی اللرین‌ده بشر حاقلاری آختاریرلار. اونلار ایرانی از‌لی و ابدی بیر اؤلکه کیمی گؤرور و فارس دیلینی بو مملکتین فخری و کیم‌لیگی کیمی دیرله‌ن‌دیریرلر. اونا گؤره ده هر هانسی بیر میللی ایسته‎یین وئریلمه‌سینی، فارس دیلینی ضعیفلتمه‌سی و بو اؤلکه‌نین پارچالانماسی کیمی گؤرور و اونا قارشی چیخیرلار. اونلار غیری فارس میللتلرین اؤز‌لیکله تورکلرین موستقیل میللی حرکتلرینی گؤرمزدن گلیرلر، اونلارین باشلادیغی حرکتلره تورکلرین قوشولمالارینی دا اؤز حرکتلری کیمی منیمسه‌ییرلر. اصلین‌ده ایرانین عمومیتینه عایید اولان هر هانسی حرکت، فارس میللتینین قازانجینا اولان بیر اؤرتوک‌دور. سول، ساغ ، ایسلام‌چی، فئمینیست، صینفی اعتراضلار و بشر حاقلاری کیمی حرکتلر هامی‌سی بیزی آسیمیله ائتمه‌یه و فارسلارین قول‌لوغونا آپارماغا یارایان بیر چتیردیلر. تورکلر بو حرکتلرین ایچین‌ده یا اؤز میللی حاقلاریمیزا گؤز یوموب و فارسلاردان داها چوخ ایران‌چی-فارس‌چی اولورلار یادا میللی حاقلاریمیزی مدافعه ائدیب پانتورکیست اولاراق طرد اولورلار. بوتون بو کیمی تجروبه‌لر، میللی حرکتی فارسلارین و مرکزچی جریانلارین باشین‌دا اولدوغو یا باشلاتدیغی حرکتلره و چاغریشلارا قارشی احتیاط‌لی ائدیب. گونئی آذربایجان میللی حرکتینین تأثیرلی اینسانیلار و تشکیلاتلاری بو حرکتلره قوشولماق‌دا، هر حال‌دا آذربایجانی اودوزموش گؤرورلر. بیر یان‌دان‌دا بو حرکتلره اؤزل‌لیکله اقتصادی کؤکو اولان اعتراضلارا قارشی گلمه‎یی ده دوزگون آددیم بیلمیرلر و بئله‌جه سون ایللرین سیاسی اولایلارین‌دا تاماشاچی موقعییتین‎ده اولوبلار.

۴- ایستعمار پسیکولوژییاسی

گونئی آذربایجانین بیر سیاسی اویونجو اولاراق تانینماماسینین ندنلرین‌دن بیری ده سومورگه‎لشمک‎دیر. ایستعمارچی‎لارین ان بیر میللته حاکیم اولماق اوچون ان ایلکین و اؤنملی سلاحی، او میللتی تحقیر ائدیب و اؤزگوونجین الین‌دن آلماق‌دیر. اؤزونه و اؤز وارلیقلارینا گوونجین ایتیره‌ن میللت، حاکم میللتی حکومته لاییق بیلیر، حاکم میللتین دیلین رسمی اولماغا لاییق بیلیر و اؤزونه مخصوص میللی دؤولتین اولماسین هئچ حال‌دا آغلینا سیغیشدیرابیلمیر، آغلینا سیغیشدیرابیلمه دیی بیر فیکری حتی ائشیتمیر ده، ائشیت‌سه ده جیددی توتمور، تئز اونودور. اؤزونه اؤز میللتینه گووه‌نمه‌یه‌ن بیری‌سینی قانع ائتمک اوچون وئریلن آچیقلامالار و منطیقلر ده ایشه یارامیر، موقتی قانع اولسا دا آیلار سونرا همین سوال لارین یئنه تکرار ائدیر. بو اینسانلار اؤزلرینه اینام‌سیزلیغی تأیید ائد‌ن هر هانسی سؤزو منطیقین‌دن آسیلی اولمایاراق قبول ائدیر و بئله‌جه میللی حرکتین سیاسی هدفلرینی ائشیتمه‌یه‌ن بیری‌سی، آذربایجانی گله‌جک سیاسی موعادیله‌لرده یئرلشتیرنمیر، اونو سیاسی حرکت کیمی گؤرمور. آنجاق بیر مسأله‌ده وار، ازیلمیش میللت‌ده هر هانسی عامیل ایله اؤزونه گووه‌ن یارانارسا، داها هئچ منطیق اونو اؤز حاقین‌دان گئری اوتوردانماز.

۵- باغلی و قاپالی سیاسی مئیدان و باستیرمالار(سرکوب-رئپرئ‌سییالار)

ایرانین عمومی سیاسی شرایطی و (قورولوشونو نظرده آلارساق، میللی حرکتین چیخیش یولو یالنیز مد‌نی موباریزه‌دیر. آنجاق خالقین بیر قیسمی، اؤز تیملرینی رسمی مئیدان‌دان سئچیرلر. رسمی مئیدان‌دا اولمایانلار، اونلار اوچون یوخ ساییلیرلار. ایران‌دا بو رسمی سیاسی یاریش مئیدانی ایسه هر کس و هر قوروپ اوچون آچیق دئییل. بو مئیدان‌دا کیمین و هانسی سوییه‌ده اویناماسی کونترول آلتیندادیر. حکومتین بیر پارچاسی اولان اصلاحات‌چیلار بئله، بو مئیدانا بیرینجی سئچنکلری ایله گیره‌نمیرلر. آذربایجان میللی حرکتی اوچون بوگونه قدر هئچ بیر پارتییانین یارانماسینا ایزین وئریلمه‌ییب، سئچکیلرده آذربایجانین میللی سیاسی ایستکلرینی تمثیل ائد‌ن هئچ بیر آدای اولماییب. بو مئیدان‌دا بیزیم ‎تیم‎یمیز یوخ‌دور کی، طرفدارلاری‎دا اولسون. البته گئت گئده بو مئیدانین تأثیری آزالیر و بو اویونلارین تاماشاسینا گئدنلر ده آزالیر. سیاسی مئیدانین غیری رسمی مئیدانا چکیلمه‌سین سون ایللرده داها آچیق گؤرمک اولور و ائله بو فورصتی ایرانین مرکزچی اوپوزیسیونو قوللانماق‌دادیر. رسمی مئیدانی آذربایجان میللی حرکتینین سیاسی نوماینده‎لیینه باغلایان حاکمیت، غیری رسمی مئیدان‌دا بو حرکتله داهادا سرت یاناشیر. بونون اساس نه‎ده‎نی بودور کی، اؤزل‌لیکله میللی ظولم اولان اؤلکه‌ده، ناسیونالیزم ان چکیجی ایدئولوژیلردن‌دیر و بو جاذیبه‌نی حاکمیت یاخشی باشا دوشوب، دؤنه‌لرله اونون وارلیغین دویوب. ایران حاکمیتی گونئی آذربایجانین پوتانسیئل جاذیبه‌سین‌دن قورخدوغونا گؤره، اونو بوتون ویترین‎لردن سیلمک ایسته‌ییب و بو سیاستین سورمک‌ده‌دیر. حاکمیت گونئی آذربایجانین میللی سیاسی ایستکلرینین خالق آراسین‌دا تانینماسینین قارشی‌سین آلماق یولون‌دا، خاریج‌دن یاییلان مئدییالارا بئله هوجوم ائتمیش و ایلک ایللرده تورک‎سات دان یاییلان گونازتی‎وی تئلئویزییا کانالین بو ساتالایت‌دان گؤتورتدورموش‌دو، سون ایللرده یایین‌لانان آن‎ت تئلئویزییا کانالینا دا بو ایمکانی وئرمه‎میش‌دی.۱۳۹۸-جی ایل اعتراضلارین‌دا، گونئی آذربایجان‌دا عمومی اعتراض اولماسا دا، مئیدانا گیرمک ایسته‌ین میللت‌چیلرین قاباقجادان توتوقلانماسی یالنیز بو باخیشلا یوروملانابیلر.

۶-ائتنیک سورون (قومی مسأله) و گرگین‎لییین تأثیرلری

داخیلی ایستعمارین اؤزونو گؤستردیی ان اؤنملی یئرلردن بیری اقتصادی آیری‎سئچکی‌لیک‌دیر. پهلوی دؤنه‌مین‌دن بو یانا حاکمیتلرین غیری فارس و غیری شیعه یئرلشیم‌لی بؤلگه‌لره قارشی اقتصادی آیری‎سئچکی‌لیک و گووه‌ن‌لیک سیاستلری نتیجه‌سین‌ده، بیر سیرا شهرلرین جمعیت ترکیبی دییشیب. غربی آذربایجان شهرلرین‌ده بو جمعیت ترکیبینین دییشمه‌سی، سونرادان کؤچموش کوردلرین بو شهرلرده چوخالماسی ایله مالیکیت ادعالاری و حتی قوندارما تاریخ اولوشتورمالاری، سون ایللرده گرگین‌لیک تؤرتمک‌ده‌دیر. بیر یان‌دان کوردلرین بو شهرلرده هله آزین‌لیق اولمالارینا باخمایاراق ایران‌دا یاشایان تورکلردن داها چوخ اؤز کیم‌لیکلرین قورویوب میللت‌چی اولمالاری و مجازی دونیادا بو باخیشلارینی یایمالاری، سلاح‌لی تشکیلاتلارا مالیک اولمالاری و باشقا یان‌دان ایسه سون یوز ایلده یاشانان جیلولوق و سیمیتقو حادثه‌لری تورکلرده نیگران‌لیق و قایغی تؤرتمک‌ده‌دیر. بو حاق‌لی قایغی‌دان یولا چیخان میللت‌چیلر، مسأله‎نی نئچه ایلدیر موختلیف سئچکیلرده ده ایر‌لی سورورلر. سئچکیلر اوپوزیسیون طرفین‌دن هابئله میللی تشکیلاتلار طرفیند‌ن بایکوت اولوندوغو زامان بئله، غربی آذربایجان دا کوردلر سس قازانماسین دئیه، بیر سیرا میللت‌چیلر سئچکییه قاتیلدی و حاکمیتین آداملارینا سس وئردی. نتیجه اولاراق، حاکمیت هم کوردلردن هم ده تورکلردن داها چوخ سس گتیریر.

حتی بو یول‌دا حاکمیتین ادبیاتین قول‌لانانلار دا وار. حاکمیت ایسه، نه آذربایجان تورکلرینین نه ده کوردلرین بو حاق‌دا قارشی‌سین آلمیر و کوردلره قارشی اولماق ان آزی بو بؤلگه‌لرده میللی حرکتین اساس ماهیتی کیمی تانینیر.

 

میللی حرکتین غیری سیاسی تانینماسینین نتیجه‌لری

گونئی آذربایجان میللی حرکتینین غیری سیاسی حرکت اولاراق تانینماسی نورمال حاللاردا اونون داها چوخ یاییلماسینا سبب اولوب. بو اؤلکه‌ده اینسانلار سیاسی حرکتلری و سیاسی اولماغی چوخ هزینه‌لی بیلیرلر. اوزون ایللرین تجروبه‌سی بو دوشونجه‎نی اونلاردا یارادیب. “سیاسته قاریشما، آدامی گئجه یینن یوخ ائدرلر” سؤیله‌می سیاست حاق‌دا هر ندن داها چوخ یایقین‌دیر. اونا گؤره‌ده آذربایجان میللی حرکتی سیاسی حرکت کیمی تانینسایدی، اونا قوشولان، اونو تبلیغ ائد‌ن و اونون یولون‌دا آچیقجا چالیشان آز اولاجاق‌دی. میللی حرکتین بیر سیرا ایستکلرینی او جمله‌دن آنا دیل‌ده یازیب اوخوماغی، اوشاقلارا آنا دیل‌ده آد قویماغی، قوزئی آذربایجانی مدافعه ائتمه‎یی و اقتصادی عدالت ایسته‎ مه‎یی رئژیمین اؤز قانونلارینا دایاناراق و حاکمیتین سؤیله‌می ایله ایسته‌مک، بیر چوخلارینا جسارت وئریردی. ائله اونا گؤره‌دیر کی، شرقی آذربایجان نوفوس ایداره‌سینین رئیسی احد جوادی-نین دئدیینه گؤره، شرقی آذربایجان‌دا کؤرپه‌لر اوچون تورکجه آد ایسته‌یه‌نلر یوزده قیرخ‌دان چوخ‌دور. تیراختور فوتبول تیمی آذربایجان‌دا ان چوخ تاماشاچی‌سی اولان تاکیم‌دیر. ۱۳۸۴-جی ایل پرئزیدئنت سئچکیلرین‌ده ۶ کاندیدانین ایچین‌ده ان آز تانینمیش آدای اولان محسن مهرعلیزاده شرقی آذربایجان، غربی آذربایجان و اردبیل اوستانلارین‌دا بیرینجی سس قازانماسی، میللی ایستکلرین نه‎قدر یاییلدیغینی گؤستردی. مهرعلیزاده آدایلار ایچین‌ده ان آز تانینمیش آدای اولسادا و حکومت ایچین‌ده هئچ بیر سیاسی-حربی تشکیلاتین دسته‎یینی قازانمامیش کاندیدا اولسادا، میللی ایستکلردن ۱۸ مادده‌لی بیر لیسته‌یه قول چکیب تبلیغ ائتدیی اوچون بو سسی قازان‌دی. بیر حالداکی بو آدای ایران سوییه‌سین‌ده بوتون آدایلاردان آز سس گتیردی. اینسانلار هئچ بیر تهلوکه دویمادان بو ایستکلری یازیر، اونلار حاق‌دا ایمضا توپلاییر و کاندیدانین تبلیغات اوفیسلرین‌ده اولوردولار. اونا سس وئره‌نلر ده هئچ بیر شوبهه یاشامادان، گئدیب سس وئردیلر. رأی وئرمک اؤزو سیاسی عمل اولسادا، حاکمیتین سرت تپکی‌سی اولمادیغی اوچون اونلار بو حادثه‌نی سیاسی حرکت کیمی دیرلندیرمیردیلر، اونو ساده‌جه قانونی بیر ایش کیمی گؤروردولر. بو نورمال حال‌دا میللی حرکتین غیری سیاسی تانینماسینین موثبت یانی‌دیر. البته حاکمیتین بو حرکته ایذین وئرمه‌سینین نه‎ده‎نی حاق‌دا یازماق، اؤزو بیر آیری یازی‎نین قونوسودور.

نورمال حاللاردا میللی حرکتین غیری سیاسی تانینماسی، اونون خالق آراسین‌دا گئنیش یاییلماسینا و طرف‌دار قازانماسینا سبب اولسادا، اؤلکه‌ده سیاسی تندیرین قیزیشدیغی زامان، اهالی‎نین گئنیش سوییه‌ده حاکمیت‌دن ناراضی اولدوغون‌دا و عمومی سیاسی ائکونومیک اعتراضلارین باشلادیغی آن، بو تأثیر تام ترسینه‌دیر. اینسانلار نه‎قدر اؤزلرین غیری سیاسی تانیتسالار و تانیسالار دا اصلین‌ده گئنیش باخان‌دا هر کسین سیاسی موضعی وار. اینسانلار یا ایندیکی وضعیت‌دن راضی‌دیرلار و اونون قالماسینی ایسته‎ییرلر یا ایندیکی دوروم‌دان ناراضی‌دیرلار و اونون دییشمه‌سین ایسته‎ییرلر و بو حاق‌دا بیر ایشلر گؤرورلر یا دا ایندیکی دوروم‌دان ناراضی اولسالار دا اونو دییشتیرمه‌یه بیر ایش گؤرمورلر. نورمال حاللاردا وضعیتی دییشتیرمه‌یه چالیشانلارین سایی چوخ آز اولسا دا، حاکمیتین مشروعیتی سوال آلتینا گئتدیی و عمومی اعتراضلارین باشلادیغی آن، اینسانلار مئیدانا گیرمه‌سه‌لرده، مئیدان‌داکی‎لارین آراسین‌دا اؤزلرینه تیم سئچیرلر، سیاسی اولورلار و گئت گئده مئیدانا گیره‌نلرین سایی چوخالیر و بیر آن بؤیوک بیر سئل یارانیر. بئله دوروم‌دا، غیری سیاسی اولاراق تانینان جریانلار البته کی سئچیلمه‌یه‌جکلر. بو گئرچک تکجه قاباقجا میللی حرکتی تانیمایانلار اوچون دئییل، اوسته‌لیک نورمال حال‌دا میللی حرکته طرفدار اولان اینسانلار اوچون ده کئچرلی‌دیر. اونلار اوشاقلارینین آدین تورکجه قویسالار دا، تیراختورون آزارکئشی اولسالار دا، سیاسی مئیدان‌دا سیاسی تیملرین بیرین سئچه‌جکلر. اؤزلرینین محله‌ده یا کندلرین‌ده سئودیکلری تیم اولسا دا، لیگا اویونلارین‌دا لیسته‌ده اولانلارین بیرین سئچیرلر. ایران فوتبال تیمی نئچه ایلدیر دونیا چئمپیونلوغون‌دا اولماسا دا، چوخلاری بو اویونلاری ایزله‎ییر و چوخلارینین سئویب سئچدیکلری تاکیملاری اولور. هانسی تیم یاخشی اویناسا، یا یاخشی بیر قول ووران اویون‌چوسو اولسا، یا او اؤلکه‌دن یاخشی تصویر اولورسا او تیمین طرفداری چوخ اولور. آجی گئرچک بودور کی سیاسی اویون دا بونا بنزه‎ییر.

 

بو بؤلوم‌ده سون اولاراق بونو دا وورقولاماق لازیم‌دیر:
بیرینجی، بیر حرکتین جاذیبه‌لی اولماسی اوچون او حرکتین سیاسی اولماسی گرک‌لی دئییل، یالنیز عموم خالقین ناراضی‌لیغی و دییشیم ایسته‎دیی زامان، سیاسی هدفلرین جاذیبه‌سی چوخ اولور.
ایکینجی‌سی بیر سیرا غیری سیاسی و حقوقی یا اجتماعی ایستکلر بئله، اؤزل زامانلاردا خالق طرفین‌دن سیاسی آلقیلانابیلر. آنجاق بونون گله‌جک‌ده ده تیکرار اولاجاغینا اومود بسله‌مک اولماز. اؤرنک اوچون، ایران آنا قانونونداکی ۱۵-جی مادده ۱۳۷۴-جو ایل مجلیس سئچکیلرین‌ده چئهرقانی بی طرفین‌دن ایره‎‌لی سورولدویو زامان چکیجی بیر سیاسی ایستک ساییلیردی، همین مادده ۱۳۸۴-جو ایل مهرعلیزاده طرفین‌دن ایسته‌نیلن‌ده، نورمال حاق و قانونی ایستک کیمی دیرلندی و ۱۴۰۰-جو ایلده آرتیق بو ایسته‎یین جاذیبه‌سی قالمامیش‌دی.

اوچونجوسو، سیاسی بیر هدف گرک‌لی اولاراق ایندیکی رئژیمین دییشمه‌سی معناسیندا دئییل. آنجاق رئژیمین مشروعیتینی ایتیردییی و خالقین گئنیش ناراضی اولدوغو زامان، رئژیمی ساخلاماق ایسته‌ین هئچ بیر حرکت خالق طرفین‌دن سیاسی حرکت کیمی ده‎یرلنمز.۱۳۷۶-جی ایلده رئژیم ایچره اصلاحات آپارماق ایسته‌ین محمد خاتمی‎نین باشچیلیغین‌دا یارانان اصلاحات حرکتی، سیاسی حرکت ساییلیردی. البته کی یوخاری‌دا وورقولانان کیمی ۱۳۹۸-جی ایلده آرتیق نه اصلاحات نه اوصولگرا خالقین آختاردیغی دئییل‌دی، اونلار مئیدانا گیرسه ده، عموم خالق اونلاری اویونجو سایماز.

دؤردونجوسو، گونئی آذربایجان میللی حرکتی ماهیتجه داخیلی ایستعمارا قارشی اولدوغو اوچون، اؤزلویون‌ده سیاسی حرکت‌دیر و سیرالادیغیمیز نه‎دنلره گؤره بو حرکت آرا-سیرا غیری سیاسی حرکت کیمی تانینیر. بو ایسه آذربایجان‌لیلار طرفین‌دن آپاریلان میللی-مد‌نی چالیشمالاری آشاغیلاماق و ده‎یردن سالماق آنلامین‌دا دئییل. حتی حاکمیتین آذربایجان میللی-سیاسی آکتیویستلرینی توتوقلاییب، مد‌نی چالیشانلارا آز دا اولسا گؤز یومماسی، بو کیمی چالیشمالاری به‎ینمه‌سی آنلامینا گلمز. ساده‌جه مسأله ترجیح مسأله‌سی‌دیر. حاکمیت آذربایجان میللتچیلیی‎نین وار اولماسین اصلا ایسته‎میر، ساده‌جه بو حرکتین غیری سیاسی یؤنونو سیاسی یؤنونه ترجیح ائدیر.

 

آتوم آنلاشماسی سونراسی گونئی آذربایجان میللی حرکتی‎نین توتابیله‎جه‎یی یول ‎

نووه آنلاشماسی سونراسی اقتصادی تحریملر گؤتوروله‎جه‎یینه گؤره، بوگونکو اقتصادی بؤحران بیر سوره یاتیشاجاغی گؤزله‎نیلیر. بو بؤحرانین کئچیجی ده اولسا یاتیشماسی، بوغولماق‌دا اولان حاکمیت اوچون بیر نفس یولو ساییلیر. ترسینه، قارشی طرف‌ده اولان اوپوزیسیونون مانئورا مئیدانی دارالابیلر. دئمه‌لی ایران ایسلام رئژیمی و اوپوزیسیونون آراسینداکی اویون-ساواش بیر سوره‌لیک اؤز تاماشاچی‌سین و قاتیلیم‌چی‌سین ایتیره‌جک. بو یئنی اورتام(فضا) و بیر باخیشلا بو فورصت، گونئی آذربایجان میللی حرکتی اوچون اؤنملی اولاجاق. البته وورقولاماق لازیم‌دیر کی، بو وضعیت ساده‌جه مووقتی اولابیلر. اقتصادی و ایداری فساد بوتون مملکتی قاپساییب. بو فساد و اخلاق‌سیزلیق اوزون سوره‌لی بیر توسعه‎یه یول وئرمز.

اقتصادی بؤحران و ناراضی‌لیغی قول‌لاناراق، ایران اهالی‌سین حاکمیته قارشی سفربر ائتمه‌یه چالیشان اوپوزیسیون و اؤزل‌لیکله سلطنت‌چیلر، آذربایجانی مئیدانا چکه بیلمه‌سه ده، اؤزلرینی گله‌جک اوچون بیر آلتئرناتیو کیمی تانیتماغی باجاردیلار. پهلوی دؤنه‌مینی نوستالوژیک دویغولارلا خاطیرلایان اینسانلارین سایی آذربایجان‌لیلار ایچین‌ده آز اولسا دا، هر حال‌دا وار. بیرده‌کی ایستر آذربایجان‌لیلار سلطنت‌چیلری به ینسینلر، ایستر به ینمه‌سینلر، بوگون رضا پهلوی گله‌جک ایران اوچون اؤزل‌لیکله کوتله آراسین‌دا بیر آلتئرناتیو ساییلیر. بو دوروم و باخیشی یارادان اوچ عامیل وار. بیرینجی‌سی ایندیکی حاکمیت‌دن گئنیش ناراضی‌لیق و اونون سونوجون‌دا حاکمیتین مشروعیتینین ایتمه‌سی، ایکینجی‌سی ایران اوپوزیسیونونو اؤزل‌لیکله سلطنت‌چیلرین بو دورومو قوللانیب، اؤز گئنیش مئدییا ایمکانلارینا دایاناراق اؤزلرین بیر آلتئرناتیو کیمی ایره‎‌لی سورمه‌لری، اوچونجوسو، میللی حرکتین بیر سیاسی اویونجو کیمی خالقا تانینماماسی.

بو وضعیت گونئی آذربایجان اوچون ایسته‌نیله‌ن بیر دوروم دئییل. گونئی آذربایجان میللی حرکتی بیر سیاسی اویونجو پوتانسیئلین‌ده اولدوغو و اؤزل‌لیکله آذربایجان‌دا بیرینجی اویونجو اولدوغو حال‌دا، بو نتیجه بو حرکته قبول اولونمازدیر. اؤزل‌لیکله قاراباغ قونوسون‌دا بیر گوجلو اجتماعی-سیاسی اویونجو اولاراق حاکمیتی گئری اوتوردان و حاکمیتین قاراباغ حاق‌دا اؤز سیاستلرینی دییشمه‌یه مجبور ائد‌ن میللی حرکت، اؤز لاییق‌لی یئرین آلمالی و ایندیکی یا گله‌جک هر هانسی دوروم‌دا سؤز صاحبی اولمالی‌دیر. بونون اوچون ده، ایندیکی فضانی و گیره‎وه‌نی قولاناراق، اؤزونو اولدوغو کیمی ایره‎‌لی سوروب، اولدوغو کیمی خالقا تانیتمالی‌دیر. میللی حرکت اؤز سیاسی ایسته‎یی یعنی میللی حکومت قورماق ایسته‎یی اوزرینه تمرکوز ائدیب و بوتون گوجون بو ایسته‌یه یؤنلدرسه، هم گونئی آذربایجان میللتینی بو هدف اوغرون‌دا سفربر ائده‎ بیلر، هم ده ایندیکی و یا گله‌جک هر هانسی بیر دوروم‌دا تعیین‌ائدیجی بیر قووه اولابیلر. بونون اوچون:

 

۱- داغینیق، چوخسایلی و غیری سیاسی هدفلر یئرینه ، بیر سیاسی هدف اوزرینه تمرکوز ائتمک گرک‌لی‌دیر. میللی آکتیویستلر طرفین‌دن او قدر ایستکلر اورتایا قویولور کی، بعضی حال‌لاردا میللت‌چیلر اؤزلری بئله نه ایستدیکلرینی کامیل آچیقلایانمیرلار. اورمو گؤلونون قوروماسینین قاباغین آلماق، آنا دیل‌ده اؤیره‌نیم، آذربایجان اقتصادیاتی و ائکونومیک آیری‌سئچکیلیین قالدیریلماسی، اورمو و غربی آذربایجان‌دا کورد مسأله‌سی و بونونلا باغلی سئچکی هدفلری، آذربایجان مئشه‌لرینین قورونماسی، دؤولت وزیرلرینین نئچه‌سینین آذربایجان‌لی اولماسی، ایران دؤولت تئلئویزییا و باشقا مئدییالاردا تورکلره قارشی تحقیر و توهینلرین قالدیریلماسی، تورک دیل قورومونون یارانماسی، تورک دیلینین رسمی اولماسی… کیمی میللی ایستکلر ایران ایچین‌ده آچیق و رسمی مئیدان‌دا اورتایا قویولان ایستکلردیر.( البته میللی دویغولاردان ایر‌لی گلن، ناسیونالیستی بویاسی و ماهیتی اولان آنجاق بیرباشا-موستقیم بیر ایستک داشیمایان شعارلار دا آذربایجان‌لی‎لارین توپلانتیلارین‌دا سس‌له‎نیر او جمله‌دن آذربایجان وار اولسون ایسته‌مه‌یه‌ن کور اولسون، آذربایجان اویاق‌دیر اؤز دیلینه دایاق‌دیر، هارای هارای من تورکم، آذربایجان قیزلاری گؤیلرین اولدوزلاری، آذربایجان یوردوموز تیراختور بوزقوردوموز، تربیز باکی آنکارا بیز هارا فارسلار هارا، یاشاسین آذربایجان، اؤلوم اولسون شووونیسته، روس فارس ائرمه‌نی بوتون تورکون دوشمه‌نی،…) حاکمیت ده زامانین‌دا بو ایستکلرله میللی حرکت طرفدارلارین آلدادابیلیر. روحانینین اورمو گؤلونو دیریلتمک و دیل فرهنگیستانی قورماق وعده‌سی ایله بیر سیرالارینی آلداتماسی، بونون آچیق اؤرنه‎یی‌دیر. ۱۳۵۷-جی ایل اینقیلابین‌دان سونرا، کوردلر بیر سیاسی ایسته‎یی اؤز هدفلری کیمی ایر‌لی سوردولر و بیر قیسسا شعار ایله اونو خالق آراسین‌دا یایدیلار. بو هدف یعنی « ایران اوچون دئموکراسی و کوردوستانا موختاریت» کورد میللتچیلیینین اساس خطینی تعیین ائتدی و کوردلرین چوخو بو هدفی کورد میللتینین اساس هدفی کیمی قبول ائتدیلر. هله‌ده ۴۰ ایل سونراسی ، اونلار او هدف و شعاری اونوتماییبلار. قوزئی آذربایجان‌دا سرحد حرکاتی و بوتوولوک حرکاتی زامانی، آذربایجانین موستقیل‌لیگی و بوتؤولویو او حرکاتین اساس هدفی‎ایدی. «آذربایجان بیر اولسون مرکزی تبریز اولسون» ایسه بو حرکتین خالق آراسین‌دا یاییلمیش شعاری ایدی. اوزون ایللر سونرا، میللی سیاسی ایسته‎ییمیزی اؤزون‌ده داشییان «آزادلیق، عدالت، میللی حکومت» شعاری آرتیق چوخ سایلی میللی فعال‎لار ومیللی تشکیلاتلار طرفین‌دن منیمسه‎نیب. بو ایستک، هدف و شعار اورتاق هدف‌دیرسه، گئنیش سوییه‌ده یاییلمالی‌دیر و بوتون توپلانتیلاردا، قورولتایلاردا، سیاسی بیلدیریشلرده و شخصی اینتئرنئت صفحه‎لرین‌ده بو هدفه اوداقلانماق ان اؤنملی تاکتیک اولابیلر. بو هدف بوتون یان و بالاجا هدفلردن اوستون توتولمالی و یاییلمالی‌دیر. “میللی حرکت و یا آذربایجان‌لیلار نه ایسته‎ییر؟” سوروسونون جاوابی ایسه هر ندن اؤنجه بو ایستک اولمالی‌دیر.

۲- آچیق و آشکار شکیل‌ده بو هدفی ایره‎‌لی سورمک گرک‌لی‌دیر. گیزلین حرکتلر عقیم و دوغماز قالیر، بو هدف عموم میللتین آچیق هدفینه چئویرمک ایسته‎نیلیرسه، گرک میللتین ایچین‌ده چکینمه‌دن آچیق ایره‎‌لی سوروله، یوخسا بو هدف بالاجا قوروپلار آراسین‌دا سیخیلیب قالار. اگر بیر هدفی داشییانلار اونو آچیقجا مدافعه ائتمیرلرسه، یا میللتی آلدادیرلار یا اؤزلرین، حاکمیتین بوگونه قدر تپکیلری گؤستریر کی، حاکمیت آلدانماییب.

۳- اگر میللت‌چیلر “میللی حکومتی اولمایان بیر میللتین هئچ نیی یوخ‌دور”، دئییرلرسه و “بیر میللتین میللی حکومتی یوخ‌دورسا، میللی دیل و میللی تورپاقلارینین قورونماسینا قارانتی یوخ‌دور” سؤزونه اینانیرلارسا، او زامان میللی حکومت ایسته‎یی بوتون آنلاشمالار، موذاکیره‌لر و بیرلیکلرین سببی و قونوسو اولمالی‌دیر. میللی حکومت ایسته‎یی “اؤز میللی موقددراتینی تعیین ائتمه” حاقیینا دایانان بیر ایستک‌دیر و ساده‌جه موستقیل دؤولت معناسین‌دا دئییل، فئدئرال سیستئمینه ی ده شامیل اولور. بوگون دونیادا بیر چوخ اؤلکه‌لر بو سیستئم ایله ایداره اولونور. ایستر ایران حاکمیتی ایسترسه‌ده فارس اوپوزیسیونو، بو ایسته‎یی قبول ائتمه‌لی‌دیر. اونلارین تجزیه‎طلب‌لیک اتهاملارین‌دان چکینمه‌مک گرک‌لی‌دیر. اونلار بیلمه‌لی‌دیر کی، ایستعمار و نیژادپرستلیین داوام ائتمه‌سی‌دیر کی، بیر میللتین آیریلیب موستقیل اولماسینا شرایط یارادار و اونا حاق قازاندیرار.

۴- باخمایاراق کی ناسیونالیزم، سوسیالیزم و لیبئرالیسم کیمی بیر جامع ایدئولوژی دئییل، آنجاق ناسیولالیزم زامان زامان موختلیف یئرلرده آیری آیری ایدئولوژیلرله ایدغام اولوب و چئشیت‌لی فورمالار آلیب. اونلارین اقتصادی باخیشلاری فرق‌لی اولسا دا میللی مسأله‎نی آرادان قالدیرماغا یوللار ایره‎‌لی سورور و بونو اؤز ایدئلوژیلری ایله یوروملاییرلار. فارسلارین-ایران‌چیلارین ایچین‌ده سول ناسیونالیسم، لیبئرال ناسیونالیسم و مذهبی-دینی ناسیونالیسم بولوندوغو کیمی، بوگون آذربایجان‌دا دا میللت‌چی اولاراق لیبئرال دئموکراسی و سوسیال دئموکراسی ایدئولوژیلرین ده داشییان تشکیلاتلار وار. اؤلکه‌نین بوگونکو اقتصادی دورومون‌دا، بو تشکیلاتلارین و اونلارین تئوریسین‎لرینین وارلیغی میللی سفربرلیک‌ده اؤنملی رول اوینایابیلر. هابئله، بو ایدئولوژیلرین هئچ بیرینی منیم‌سه‌مه‌ین و یا بوگون یالنیز میللی مسأله‎نین واجیبلیینی دوشونه‌ن یولداشلار ایسه، گرک میللی حرکتین اساس ایسته‎یی اولان میللی حکومتین یوخلوغو ایله، بوگونکو اقتصادی فلاکت آراسین‌داکی ایلیشکینی میللته چاتدیرالار. بوگونه قدر آذربایجانا قارشی یاپیلان اقتصادی آیری‎سئچکی‌لیک حاق‌دا چوخ سایلی یازیلار یازیلیب، ساده‌جه گون مسأله‌لری یعنی، باهالیق، ایشسیزلیک، اجتماعی فساد و… کیمی مسأله‌لرین آرادان قالدیریلماسی اوچون اورتایا قویولان یول و ایستک اؤنملی‌دیر. بیر سؤزله، میللی حرکت بوتون اجتماعی، صینفی و اقتصادی اعتراضلاری دستکله‌مه‌لی، اونلارین یانین‌دا اولمالی و بو حرکتلری میللی‎لشتیرمه‌لی‌دیر. معلیم‎ لر، ایشچیلر، قادینلار و امکلی‎لر فارس کیمی یوخ تورک کیمی دانیشمالی‌دیلار. اونلارین فارس معللیم، ایشچی و قادینلارلا موشترک دردلری اولسادا، اوخشار دردلری یوخ‌دور. اونلارین ایسته‎دیکلری درمان دا فرق‌لی اولمالی‌دیر. لازیم دئییل آذربایجان معللیمی، یالنیز فارس معللیمینین دئدیی دردین دئسین، او، معللیم اولاراق اؤز دردین ده دئمه‌لی‌دیر، آذربایجان معللیم‎لرینین بیر معللیم کیمی فارسلاردان فرق‌لی دردلری ده وار، بو دردلر هم ده معللیم‌لیک ایله ایلگی‌لی‌دیر ده. ایر فارس معلیلملری پول‌سوز اؤیرتیم دئییرلرسه، آذربایجان‌لی اؤیرتمه‌نلر، بو ایستکله یاناشی آنا دیل‌ده اؤیرتیم ده دئمله‎لیدیرلر.

۵- مد‌نی حرکتلر و موباریزه‌لرده هزینه اؤنملی‌دیر. حاکمیت ایسه چالیشیر بو هزینه‌نی آرتیرماقلا خالقی بو حرکته قوشولماق‌دان چکین‌دیره. آنجاق بو حرکتلره قوشولانلارین سایی چوخالدیقجا، بو هزینه آزالاجاق. ۱۹۹۰-جی ایل ۲۰ یانوار گئجه‌سی روس-سوویئتلر بیرلیگی اوردوسو باکییا گیریب خالقی گولله‌یه باسدی. یوزلرله اینسان او گئجه یارالانیب یا حیاتلارینی ایتیردیلر، ائرته‌سی گون میلیون‌دان آرتیق آذربایجان‌لی او گئجه شهید اولانلارین جنازه‌سین چییینلرین‌ده گؤتوروب، اونلارلا ویداع‎لاش‌دیلار. بیر روس پولیتولوقونون دئدیینه گؤره، ساویئتلر بیرلیگی ۱۹۹۱-جی ایل یوخ، ائله ۱۹۹۰-جی ایل ۲۲ یانواردا باکی‌دا داغیلدی.

بو یوک اونا ده‎یر وئر‌نلرین هامی‌سینین یوکودور. ایگیتلریمیزی بو یوک آلتین‌دا تک قویماساق، کسین قازاناجاییق.

یوروش مهرعلی بی‌لی

۱۴۰۱/۱/۲۰

+بو یازی یازارین فیسبوک صفحه‌سیندن آلینیب یاییلمیشدیر.

هیچ دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

روی خط خبر