ملت تورک آذربایجان در طول یک قرن گذشته همواره در صف مقدم مبارزات مدنی، عدالت‌خواهانه و دموکراتیک در جغرافیایی قرار داشته که امروز «ایران» نامیده می‌شود. از جنبش‌های مشروطه‌خواهانه تا حرکت‌های خودآگاهی ملی، آذربایجان نه حاشیه تحولات، بلکه موتور پیش‌برنده آن بوده است. این واقعیت تاریخی، نه یک ادعا، بلکه نتیجه تجربه زیسته مردمی است که همواره هزینه آزادی را زودتر از دیگران پرداخته‌اند.

در تحولات اخیر نیز همین نقش تاریخی بار دیگر خود را نشان داده است. در حالی که بخشی از جریان‌های سیاسی می‌کوشند با بازتولید گفتمان‌های اقتدارگرا و فاشیستی، گذشته‌ای شکست‌خورده را به‌عنوان بدیل آینده عرضه کنند، جامعه آذربایجان با کنش مدنی آگاهانه، مرز خود را با هر دو صورت ارتجاع چه در قالب جمهوری اسلامی و چه در پوشش پهلوی‌گرایی به‌روشنی ترسیم کرده است.

این فاصله‌گذاری نه از سر واکنش لحظه‌ای، بلکه حاصل یک فهم عمیق تاریخی از پیامدهای تمرکزگرایی، انکار هویت و سرکوب سیستماتیک است.

راهپیمایی گوتنبرگ در این چارچوب، تنها یک تجمع اعتراضی نیست؛ بلکه بیانی عملی از استقلال سیاسی آذربایجان و اراده آن برای تعریف مسیر خود است. حضور در این تجمع، به‌معنای تأکید بر این حقیقت است که آذربایجان نه ابزار پروژه‌های فاشیستی مرکزگراست و نه حاضر است مبارزه برحق خود را به نفع بازتولید اشکال دیگر استبداد مصادره کند. راه آذربایجان، راه آزادی، عدالت و حاکمیت ملی است؛ راهی که با ارتجاع مرکز، در هر لباسی که ظاهر شود، هم‌مسیر نیست.

اهمیت این تجمع از آن رو دوچندان است که در مقطع کنونی، تلاش‌های سازمان‌یافته‌ای برای ادغام مطالبات ملت‌ها در یک روایت یک‌دست و مرکزمحور در جریان است. چنین رویکردی، آگاهانه یا ناآگاهانه، به تضعیف مبارزات ملی و محو مرزهای هویتی می‌انجامد. راهپیمایی گوتنبرگ، با برجسته‌کردن صدای مستقل آذربایجان، این پیام را منتقل می‌کند که دموکراسی واقعی بدون به‌رسمیت‌شناختن تنوع ملی و حق تعیین سرنوشت ملت‌ها ممکن نیست.

ملت تورک آذربایجان بارها نشان داده است که مبارزه مدنی را بر خشونت، سازمان‌یابی آگاهانه را بر آشوب، و آینده‌نگری را بر نوستالژی اقتدارگرا ترجیح می‌دهد. این انتخاب آگاهانه، سرمایه‌ای سیاسی است که باید حفظ و تقویت شود. تجمع‌هایی از جنس گوتنبرگ، اگر با استمرار و انسجام همراه باشند، می‌توانند به نماد این رویکرد مدنی و دموکراتیک بدل شوند و جایگاه آذربایجان را به‌عنوان نیرویی پیشرو در معادلات آینده تثبیت کنند.

شرکت در این راهپیمایی، در واقع اعلام وفاداری به یک سنت تاریخی است؛ سنتی که آذربایجان را به‌عنوان پرچم‌دار مبارزات مدنی در این جغرافیا تعریف کرده است. این حضور، نه فقط خطاب به حاکمیت سرکوبگر، بلکه پیامی روشن به تمامی جریان‌های سیاسی است که می‌کوشند آذربایجان را در پروژه‌های ارتجاعی خود حل کنند: آذربایجان راه خود را می‌شناسد و از آن عقب‌نشینی نخواهد کرد.

در نهایت، راهپیمایی گوتنبرگ تأکید دوباره‌ای است بر این حقیقت ساده اما بنیادین که آزادی و عدالت، بدون استقلال اراده ملت‌ها، تحقق‌پذیر نیست. آذربایجان امروز، با اتکا به تجربه تاریخی و آگاهی جمعی، این استقلال را نه در شعار، بلکه در عمل به نمایش می‌گذارد.