çərşənbə axşamı, 17 noyabr 2026
İran

«Le Figaro» qəzetinin İsrailin «alqoritmik diplomatiyası» barədə hesabatı: İsrailin kiber ordusu İranda mollalar rejimini zəiflətmək üçün Pəhləvini dəstəkləyir

«Le Figaro» qəzetinin İsrailin «alqoritmik diplomatiyası» barədə hesabatı: İsrailin kiber ordusu İranda mollalar rejimini zəiflətmək üçün Pəhləvini dəstəkləyir

«Le Figaro» qəzetinin Qüdsdəki müxbiri Stanislas Puaye araşdırma xarakterli məqaləsində İslam Respublikasına təzyiqin az diqqət çəkən cəbhəsindən yazıb. Onun sözlərinə görə, ABŞ-ın yeni hücumlarla bağlı xəbərdarlığı ilə eyni vaxtda sosial şəbəkələrdə başqa bir döyüş gedir. İsrail hökuməti bu meydanda İranda hakimiyyət dəyişikliyi narrativini formalaşdırmağa çalışır.

Bu məqalə 2026-cı il fevralın 2-də dərc olunub. Puaye xatırladır ki, İslam Respublikası daxili təzyiq altındadır və ABŞ-ın hərbi müdaxiləsi təhlükəsi ilə üz-üzədir. İsrailin iyun ayında İrandakı hədəflərə endirdiyi zərbələrdən sonra hərbi əməliyyatların tempi zəifləsə də, virtual məkanda döyüş heç vaxt dayanmayıb.

«Le Figaro» qəzetinin yazdığına görə, tədqiqatçılar son aylarda İran cəmiyyətini hədəfləyən koordinasiyalı təsir kampaniyalarının nəzərəçarpacaq dərəcədə artdığını qeydə alıblar. Bu kampaniyalar xaricdən idarə olunur və saxta hesablara, eləcə də süni intellektlə yaradılmış məzmuna əsaslanır. Ekspertlər bu kampaniyalarda İsrail hökumətinin rolunu görür və onların iki məqsəd daşıdığını bildirirlər: İslam Respublikasına qarşı etirazları dəstəkləmək və Rza Pəhləvini önə çıxarmaq.

Müstəqil «Social Forensics» təşkilatının təsisçisi Ceff Qoldberq bu fəaliyyətin miqyasını və mürəkkəbliyini dövlət aktorunun iştirakının əlaməti hesab edir. Bu üsulda hesablar şəbəkəsi eyni mesajları «Azad İran» və «Şah Rza Pəhləvi» kimi heşteqlərlə çoxaldır. Məhz bu süni zirvələr bəzi məzmunları real istifadəçilərin reaksiyasından asılı olmayaraq trendlərin başına çıxarır.

«Social Forensics» təşkilatı hər biri gündə 100-dən çox paylaşım edən 4765 hesab müəyyənləşdirib. 11 421 hesabdan ibarət digər qrup isə ümumilikdə 1 milyard 700 milyon «bəyənmə» qeydə alıb. Bundan əlavə, 8830 hesab istifadəçi adını bir neçə dəfə dəyişib, X isə bununla əlaqəli 3361 hesabın fəaliyyətini dayandırıb.

Toronto Universitetinin nəzdindəki kibertəhlükəsizlik tədqiqat mərkəzi «Citizen Lab» 2025-ci ilin payızında «PRISONBREAK» adlı kampaniya barədə hesabat dərc edib. Bu kampaniyanın hesabları 2023-cü ildə yaradılıb və təxminən iki il demək olar ki, fəaliyyətsiz qalıb. 2025-ci ilin əvvəllərində, İsrail ilə İran arasında hərbi gərginliyin pik həddə çatdığı dövrdə isə həmin hesablar qəfildən aktivləşib.

«Citizen Lab» mərkəzinin yazdığına görə, bu kampaniyanın məqsədi üsyan, vətəndaş itaətsizliyi və hakimiyyətin nüfuzunun aşınması narrativlərini önə çıxarmaqla İranda hakimiyyət dəyişikliyini təşviq etməkdir. Mərkəzin tədqiqatçıları bildirirlər ki, bəzi paylaşımlar hətta yerli mənbələrdən və İran daxilindəki mediadan əvvəl yayımlanıb. Onların qənaətinə görə, belə koordinasiya mərkəzləşdirilmiş planlaşdırmadan xəbər verir.

Keçmiş diplomat və İsrail Xarici İşlər Nazirliyinin tədqiqat və inkişaf üzrə məsul şəxsi Elad Ratson deyir ki, İsrail illərdir bu «alqoritmik diplomatiyaya» sərmayə yatırır. «Le Figaro» əlavə edir ki, belə əməliyyatlar «Black Cube» və «Cyabra» kimi özəl şirkətlərə əsaslana bilər. İsrail kəşfiyyat qurumlarının keçmiş əməkdaşları bu şirkətlərdə fəaliyyət göstərir.

Qüdsdəki David İnstitutunun İran məsələləri üzrə eksperti Or Yissaxar bu strategiyanı qlobal tendensiyanın bir hissəsi hesab edir. Onun fikrincə, bu gün bütün böyük dövlətlər sosial şəbəkələrdə təsir əməliyyatları aparır. Yissaxarın sözlərinə görə, İsraili fərqləndirən niyyət deyil, texnoloji bacarıq və narrativ qurma səviyyəsidir.

Puaye bu kampaniyaların açıq məqsədlərindən birinin İsrailin dəstəyindən faydalanan, İranın sonuncu şahının oğlu Rza Pəhləvini önə çıxarmaq olduğunu qeyd edir. Toronto Metropolitan Universitetinin Sosial Media Laboratoriyasının tədqiqatçısı Filip May deyir ki, xüsusilə X-də bir qrup çox fəaldır. Onun sözlərinə görə, məqsəd Pəhləvini müxalifətin yeganə siması və səsi kimi təqdim etməkdir.

May əlavə edir ki, bu hesabların bəzilərinin yalnız bir auditoriyası var: ABŞ prezidenti. Onlar onu İslam Respublikasına qarşı addım atmağa və Pəhləvini dəstəkləməyə inandırmağa çalışırlar.

«Le Figaro» qəzetinin yazdığına görə, X xalq dəstəyini imitasiya edən «tac» emojili hesablarla dolub. «Social Forensics» təşkilatının hesablamalarına görə, bu hesabların 95 faizindən çoxu saxtadır. İsrailin rəsmi farsdilli hesabı da monarxiya tərəfdarlarının şəbəkələri, xaricdəki iranlıların mediası və israilli simaların kəsişmə nöqtəsində yerləşir.

Bu xəbəri paylaşın