Rusiya qazının Avropaya ixracının bərpası yenidən Vaşinqtonun Ukrayna müharibəsini bitirmək üçün nəzərdən keçirdiyi variantlardan birinə çevrilib. Bu təklif təhlükəsizlik zəmanətləri olmadan həyata keçirilərsə, sülh gətirmək əvəzinə Moskvaya yeni maliyyə mənbələri qazandıra bilər.
"The New York Times" qəzeti bir müddət əvvəl Donald Trampın elçiləri Stiv Uitkoff və Cared Kuşnerin sülh sazişi çərçivəsində Rusiya qazının Ukrayna boru kəmərləri vasitəsilə Avropaya nəqlinin bərpasını təklif etdiklərini yazmışdı.
Bu planın məntiqi ortaq iqtisadi maraqlara əsaslanır: Rusiya qaz ixracından gəlir əldə edir, Ukrayna tranzit haqqı alır, Avropa isə enerji mənbələrinə çıxış qazanır. Bununla belə, keçmiş illərin təcrübəsi göstərib ki, iqtisadi maraqlar Kremlin hərbi siyasətini mütləq dəyişmir.
Rusiya hələ 2022-ci ildə "Şimal axını" boru kəmərlərinin partladılmasından əvvəl bu marşrutla qaz ixracını dayandırmışdı. Ukrayna isə müharibəyə baxmayaraq Rusiya qazının Avropaya nəqlini 2025-ci ilin əvvəlinədək davam etdirib.
Qaz ixracının bərpası Moskvaya milyardlarla dollar həcmində yeni gəlir gətirə bilər. Halbuki Putinin bu iqtisadi güzəştin qarşılığında hərbi və ərazi hədəflərindən geri çəkiləcəyinə heç bir zəmanət yoxdur.
Digər tərəfdən, Avropa İttifaqı 2026-cı ilin yanvarında Rusiya qazının idxalının mərhələli şəkildə dayandırılmasına dair qaydalar qəbul edib. Bu isə mümkün sazişin icrasını hüquqi maneələrlə üz-üzə qoyur.
Əsas problem ondan ibarətdir ki, Ukrayna müharibəsinin kökləri təkcə iqtisadi deyil, həm də Kremlin geosiyasi hədəfləri və ərazi iddiaları ilə bağlıdır.
Buna görə də davamlı atəşkəs əldə olunmazdan əvvəl qaz ticarətinin bərpası Ukraynanın təhlükəsizliyinə zəmanət vermədən Rusiyaya iqtisadi təzyiqi azalda bilər. Enerji əməkdaşlığı yalnız müharibənin yoxlanıla bilən şəkildə dayandırılmasından və etibarlı təhlükəsizlik zəmanətləri verildikdən sonra başlayarsa, sülhün möhkəmlənməsinə töhfə verə bilər.
