بحران اخیر ایران، خیلیها را ترسانده و از اسماعیل بقایی (سخنگوی وزارت خارجه) تا افرادی در دل اپوزیسیون، با خود فکر کردهاند که «عامل حفظ شیرازه این مملکت و تمامیت ارضی و طولی این کشور، زبان فارسی است که باید تقویت شود» و این روزها از زمین و زمان صدای «فارسی فارسی کردنها» بلند شده و این اظهارات صریح و پوست کنده قطعا جناح استبداد زبانی را تضعیف و جناح ما هواداران تکثرگرایی را تقویت خواهد کرد. تجربه تاریخی هم نشان داده که اصرار بر سلطنت مطلقه زبان فارسی چیزی به ایران نداده و فقط باعث کاهش حس تعلق غیرفارسها به کشور شده است. زیرا ایرانیت چیزی شبیه دوست داشتن خانه و یا دوست داشتن لانه در میان حیوانات است و سو استفاده انتفاعی از این حس، به ضرر ایران خواهد بود.
ادامه مطلب
در جنگهای جهانی اول و دوم، روس و انگلیس از شمال و جنوب وارد ایران شدند که در جنگ دوم حتی یک نفر هم در برابر آنها مقاومت نکرد. داستاننویسان برای کمرنگ کردن این افتضاح، داستان مقاومت سه سرجوخه مرزبانی جلفا را اختراع کردند. ولی اوضاع جنگ جهانی اول متفاوت بود و روسهایی که به کشوری زوار در رفته وارد شده بودند، با مقاومت آذربایجان مواجه شدند. یکی از بزرگان طوایف شاهسون به نام امیر تومان جوادخان حاجخوجالو، که از فعالان جنبش مشروطه و از یاران ستارخان و شیخ محمد خیابانی بود، یکسال تمام روسیه را زمینگیر کرد و بخشعلیخان نیز در منطقه یئکن در مرند و خلیلخان در منطقه هرزن مرند، راه را بر متجاوزان بستند. در جنوب نیز رئیسعلی دلواری که میگویند او نیز از عشایر مغان آذربایجان بود، مقاومت کرد و ترکهای قشقایی در مقابل انگلیس سنگ تمام گذاشتند.
همه این مبارزات صرفا در چارچوب دفاع از خانه قابل تحلیل است. ولی در فاصله بین آن دو جنگ جهانی، فارسگرایانی پیدا شدند که زبان خودشان را معادل وطن دانسته و خواستند وطندوستی مردم را به سمت تقویت زبان یک گروه سوق دهند و مانند بقایی داد زدند که فارسی وطن و عین ایران است. ولی مدافعان دوره جنگ جهانی اول، فارسی بلد نبودند و وطنشان را دوست داشتند و فارسی برای آنها هرگز معادل وطن نبود و چون در فاصله دو جنگ جهانی، سلطنت مطلقه فارسی در این کشور حاکم شد، آنها دیگر حاضر نشدند از وطنی دفاع کنند که در آن زبان و هویت جمعی آنها، ارزش نداشت و آذربایجان در جنگ دوم بجای دفاع از خانه قبلی، خانهای برای زبان خود ساخت و شاید فارسگرایی امروز نیز منجر به چنان رویکردهایی شود.
