زنان آذربایجان در مسیر آزادلیق، عدالت، میللی حکومت؛
۸ مارس؛ روز زن، روز مقاومت
«هیچ ملتی آزاد نخواهد شد مگر آنکه زنانش نیز آزاد باشند.»
— سیمون دو بووار، فیلسوف و نویسنده فرانسوی
حقوق زنان علاوه بر اینکه یک مسئله اجتماعی است به ذات آزادی و کرامت انسانی گره خورده است. تاریخ نشان داده است که هر جا زنان برای حقوق خود ایستادهاند، جامعه نیز گامی به سوی آزادی برداشته است. از مبارزات زنان کارگر در آغاز قرن بیستم تا جنبشهای گسترده برابریخواهانه در جهان امروز، روز جهانی زن به نمادی از مقاومت، عدالت و مبارزه برای کرامت انسانی تبدیل شده است.
۸ مارس تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ این روز یادآور تاریخ طولانی مبارزه زنانی است که در برابر تبعیض، استثمار و بیعدالتی ایستادند. در سال ۱۹۰۸ زنان کارگر نساجی در نیویورک با شعار «نان و گل سرخ» به خیابانها آمدند؛ نان برای زندگی شرافتمندانه و گل سرخ برای کرامت انسانی. از دل همین مبارزات بود که روز جهانی زن شکل گرفت و به نمادی جهانی برای عدالت و برابری تبدیل شد.
در تاریخ ملت آذربایجان نیز زنان همواره در صف نخست مبارزه برای آزادی و عدالت حضور داشتهاند. در سال ۱۹۱۸، جمهوری دموکراتیک آذربایجان در شمال آذربایجان نخستین کشور جهان اسلام و جهان تورک بود که حق رأی زنان را به رسمیت شناخت. این اقدام تنها یک اصلاح حقوقی نبود؛ بلکه نشانهای از نگاه پیشرو جامعه آذربایجان به جایگاه زنان در ساختن آینده بود.
چند دهه بعد، در سال ۱۹۴۵ و در دوران حکومت ملی آذربایجان به رهبری سید جعفر پیشهوری، بار دیگر نقش زنان در جامعه مورد توجه قرار گرفت. در آن دوره زنان در آموزش، فعالیتهای اجتماعی و مشارکت سیاسی حضور فعال داشتند. مدارس برای دختران گسترش یافت و زنان در انجمنها و نهادهای اجتماعی نقشی مهم ایفا کردند. این تجربه تاریخی نشان داد که جنبش ملی آذربایجان از آغاز با ایده عدالت اجتماعی و برابری جنسیتی پیوند داشته است.
اما تاریخ زنان آذربایجان تنها به این نقاط روشن محدود نمیشود. زنان آذربایجانی در طول دههها سرکوب، تبعیض فرهنگی و فشارهای سیاسی نیز همچنان در کنار ملت خود ایستادهاند. آنان مادران زبان، حافظان فرهنگ و حاملان حافظه تاریخی این ملت بودهاند. در خانهها، مدارس، دانشگاهها و خیابانها، زنان آذربایجان نقش مهمی در حفظ هویت ملی و ادامه مبارزه برای آزادی ایفا کردهاند.
جنبشهای فمینیستی در جهان نیز در اصل برای همین هدف شکل گرفتند: برابری انسانها فارغ از جنسیت. هرچند گاه درباره فمینیسم تبلیغات نادرست یا برداشتهای سطحی مطرح میشود، اما در بنیان خود این جنبش تلاشی برای پایان دادن به تبعیض و تحقق عدالت اجتماعی است. در بسیاری از جوامع، پیشرفت حقوق زنان همزمان به پیشرفت دموکراسی و آزادیهای مدنی منجر شده است.
در جنبش ملی آذربایجان نیز توجه به حقوق زنان یک ضرورت اساسی است. هیچ حرکت آزادیخواهانهای نمیتواند بدون مشارکت نیمی از جامعه به پیروزی برسد. زن آذربایجانی تنها یک شاهد تاریخ نیست؛ او خود بخشی از نیرویی است که آینده را میسازد. دانشجویان، معلمان، کارگران، هنرمندان و زنان آذربایجان جنوبی هر یک در شکل دادن به این مسیر تاریخی نقش دارند. در این نگاه، حقوق زنان نه امتیازی است که تنها پس از مادری یا تشکیل خانواده به رسمیت شناخته شود، بلکه حقی بنیادین و انسانی است که از همان آغاز باید مورد احترام قرار گیرد؛ رویکردی که در تضاد با بسیاری از قوانین و برداشتهای سنتی و دینی حاکم در ایران قرار دارد که جایگاه زن را به نقشهای محدود خانوادگی تقلیل میدهند.
امروز، در شرایطی که منطقه با بحرانها و تنشهای سیاسی روبهرو است، اهمیت حضور زنان در مبارزه مدنی برای آیندهای آزاد بیش از پیش آشکار میشود. مبارزه برای آذربایجان آزاد تنها یک مبارزه ملی نیست؛ این مبارزه در عین حال تلاشی برای ایجاد جامعهای است که در آن همه شهروندان زن و مرد از حقوق برابر برخوردار باشند.
شعار «آزادلیق، عدالت، میللی حکومت» تنها یک شعار سیاسی نیست؛ این شعار بیانگر آرزوی جامعهای است که در آن آزادی با عدالت اجتماعی همراه باشد و حکومت ملی بر اساس اراده مردم شکل گیرد. در چنین آیندهای، زنان نه در حاشیه بلکه در مرکز ساختن جامعه حضور خواهند داشت.
روز جهانی زن یادآور این حقیقت است که مبارزه برای آزادی همیشه دوشادوش زنان و مردان پیش رفته است. زن آذربایجانی در طول تاریخ نشان داده است که در برابر ظلم سکوت نمیکند؛ او زبان فرهنگ، حافظ هویت و یکی از ستونهای مقاومت ملی است.
۸ مارس نه تنها روز گرامیداشت زنان، بلکه روز تجدید عهد با آرمان آزادی و عدالت است؛ آرمانی که ملت آذربایجان برای آن مبارزه کرده و همچنان به سوی آن گام برمیدارد. در این مسیر، زنان آذربایجان همچنان بخشی از نیرویی خواهند بود که آیندهای آزادتر و عادلانهتر را برای این سرزمین رقم میزند.
