Geniş miqyaslı bir araşdırma göstərir ki, gündə 42 dəqiqədən az vaxtı açıq havada, parlaq işıqda keçirən insanlar demensiyaya daha çox meyillidirlər. Araşdırmada gün işığı çatışmazlığı bu xəstəliyin riskini piylənmədən, çoxlu spirtli içki qəbulundan və ya keçmişdə alınmış baş travmasından da güclü göstərib.
Araşdırmada təxminən 88 min orta yaşlı və yaşlı şəxs iştirak edib. Onlar bir həftə ərzində biləklərinə ətrafdakı işığı qeydə alan sensor taxıblar. Tədqiqatçılar isə sonradan illər boyu onların sağlamlıq vəziyyətini izləyiblər. Gün ərzində aldıqları işıq orta hesabla ən azı buludlu səmanın parlaqlığı qədər olan şəxslərdə demensiya riski təxminən 16 faiz aşağı olub. Gündə 42 dəqiqə və ya daha çox vaxtı açıq havada, işıqda keçirənlərdə isə bu göstərici daha da aşağı olub.
Qapalı məkanda bu qədər işıq almaq asan deyil, çünki işıqlı ofisdəki işıq buludlu səmanın parlaqlığının yalnız kiçik bir hissəsinə bərabərdir, günəşli gün isə yüz dəfə daha parlaq ola bilər. Gün ərzində daha çox işıq almaq üç qrupda riskin 41 faizədək azalması ilə müşayiət olunub. Bunlar gecələr gec saatlaradək oyaq qalanlar, gecələri də işıqlı mühitdə keçirənlər və Alsheymer riskini artıran geniş yayılmış genetik dəyişikliyin daşıyıcılarıdır. Lakin gecə işığının özünün demensiya ilə aydın əlaqəsi aşkarlanmayıb.
Tədqiqatçılar ehtimal edirlər ki, bu əlaqənin səbəbi orqanizmin daxili saatını tənzimləyən ən mühüm amilin gündüzün parlaq işığı olmasıdır. Bu saat yuxunu nizamlı saxlayır, beyin isə yuxu zamanı Alsheymerlə bağlı zülalları təmizləyir. Araşdırmanın məlumatları da göstərib ki, bu əlaqənin bir hissəsi sirkad ritminin daha nizamlı olması və beyin quruluşundakı fərqlərlə bağlıdır. D vitamininin rolu isə daha zəif olub.
Bununla belə, bu araşdırma yalnız işıqla demensiya arasındakı əlaqəni göstərir və gün işığının bu xəstəliyin qarşısını aldığını sübut etmir. Bundan əlavə, sensorlar gözə yaxın yerə deyil, biləyə taxılıb. Buna baxmayaraq, günün çox hissəsini lampa işığı altında keçirən insanlar nahar vaxtı qısa gəzintiyə çıxmaqla və ya balkonda çay içməklə heç bir xərc çəkmədən daha çox işıq ala bilərlər.
