Araz Nyus: Suriya Təhsil Nazirliyi yeni təlimat yayaraq, ölkə prezidenti Əhməd əl-Şəranın kürd dilinin məktəblərdə tədrisinə dair 13 nömrəli fərmanının icrası ilə bağlı təfərrüatları müəyyənləşdirib.
16 yanvar 2026-cı ildə imzalanan 13 nömrəli fərman Suriya kürdlərini "Suriya xalqının əsas və orijinal hissəsi" adlandıraraq, onların mədəni və dil kimliyini Suriyanın milli kimliyinin ayrılmaz hissəsi kimi təsvir edib. Fərmanın üçüncü maddəsində kürd dili "milli dil" kimi tanınıb və kürd əhalisinin əhəmiyyətli hissəsinin yaşadığı bölgələrdəki dövlət və özəl məktəblərdə onun tədrisinə icazə verilib.
Bununla belə, Əhməd əl-Şəranın fərmanı yalnız ümumi çərçivəni müəyyənləşdirib. Kürd dilinin tədrisi metodikasına dair təfərrüatlar isə indi Suriya Təhsil Nazirliyinin 2068/943 nömrəli icra qərarında öz əksini tapıb.
Suriyanın rəsmi xəbər agentliyinin yaydığı yeni təlimata əsasən, kürd dilinin tədrisi 2026-2027-ci tədris ilindən etibarən ibtidaidən orta məktəbin sonuna qədər bütün təhsil pillələrini əhatə edən məktəblərin proqramına daxil ediləcək.
Bu məktəblərdə şagirdlər həftədə üç dərs saatı kürd dili keçəcəklər. Bu fənn ərəb və ingilis dilləri ilə yanaşı tədris olunacaq və qiyməti şagirdin yekun qiymətlərinin ümumi cəminə daxil ediləcək. Bundan əlavə, həftədə bir dərs saatı əlaqədar təhsil və mədəniyyət fəaliyyətlərinə ayrılacaq.
Layihənin icrasının birinci ilində keçid dövrü nəzərdə tutulub. Bu dövrdə şagirdlər ictimai bilgilər, tarix, coğrafiya və fəlsəfə dərslərini ərəb və ya kürd dilində seçə biləcəklər. Bununla belə, qərarın mətnində vurğulanır ki, bu imkan yalnız təlimatın icrasından sonrakı ilk tədris ilində qüvvədə olacaq, sonrakı illərdə davam edib-etməyəcəyi barədə isə aydın izahat verilməyib.
Buna əsasən, yeni qərar bütün fənlərin tam şəkildə kürd dilində tədrisi demək deyil. Riyaziyyat, elmlər və digər fənlər Suriya Təhsil Nazirliyinin ümumi proqramına əsasən ərəb dilində tədris olunmağa davam edəcək. Yalnız keçid ilində humanitar elmlərə aid bəzi fənlər üçün kürd dilini seçmək imkanı mövcuddur.
Dəməşqin hazırkı qərarı kürd dilini rəsmi fənn kimi məktəblərə daxil edir, lakin bütün fənlərin ana dili kürd dilində tədris olunduğu müstəqil təhsil sistemi yaratmır.
Yeni düzəlişdə dərs saatlarının sayı həftədə üç dərs saatı və bir təhsil fəaliyyəti saatına qədər artırılıb, kürd dilinin qiyməti yekun qiymətlərin ümumi cəminə daxil edilib və "seçmə fənn" ifadəsi mətndən çıxarılıb.
Qərarın icra ediləcəyi coğrafi əhatə dairəsi də hələ tam aydın deyil. Əhməd əl-Şəranın fərmanında yalnız kürd əhalisinin "əhəmiyyətli faizini" təşkil etdiyi bölgələrdən bəhs olunur, lakin konkret faiz göstəricisi müəyyənləşdirilməyib və əhatə olunan şəhər və məktəblərin yekun siyahısı dərc edilməyib.
Suriya Təhsil Nazirliyi həmçinin Milli Tədris Proqramları İnkişaf Mərkəzinə bütün təhsil pillələri üçün kürd dili dərsliklərini və tədris materiallarını hazırlamağı tapşırıb. Bu fənnin müəllimləri ali təhsil diplomuna və ya müəllim hazırlığı mərkəzlərinin sertifikatına malik olmalı və kürd dilini sərbəst bilməlidirlər. Kadr çatışmazlığı halında, kürd dili üzrə yazılı və şifahi imtahanlardan uğurla keçmək şərtilə, orta məktəb diplomu olan şəxslərin də cəlb edilməsi mümkün olacaq.
Təlimatın yayılması müxtəlif reaksiyalara səbəb olub. Bir sıra kürd fəalları kürd dilinin rəsmi tanınmasını və Suriya məktəblərinin rəsmi proqramına daxil edilməsini tarixi addım kimi qiymətləndiriblər. Digər tərəfdən, bəzi qruplar hesab edir ki, kürd dilinin həftədə bir neçə dərslə məhdudlaşdırılması ana dildə tam təhsil hüququnu təmin etmir.
Tənqidçilər həmçinin əsasən kürdlərin yaşadığı bölgələrdə kürd dilinin ərəb dili ilə yanaşı elmi və ədəbi fənlərin tədris dilinə çevrilməsini tələb edirlər.
Ümumilikdə, yeni qərarı kürd dilinin Suriyanın mərkəzi hökumətinin təhsil strukturuna daxil olması istiqamətində rəsmi addım kimi qiymətləndirmək olar; lakin bu qərar hələ də "ana dildə təhsildən" uzaqdır.
