Azərbaycan Respublikasının «Yeni Müsavat» qəzetinin yazarı Xalid Kazımlı Sovet İttifaqının siyasətlərini nəzərdən keçirən bir yazısında qeyd edib ki, müəyyən bir dövrdə rəsmi qurumlarda Azərbaycan türkcəsindən istifadə edilməsi və milli kimliyin qorunmasına yönelik səylər «millətçilik» ittihamı ilə üzləşirdi.
Kazımlı yazıb ki, 1953-cü ildə Josef Stalinin ölümündən sonra nisbi açılma dövrünün başlanması ilə sovet respublikalarında milli mədəniyyətin dirçəldilməsinə və milli kimliyin gücləndirilməsinə yönelik hərəkatlar formalaşdı. Azərbaycan Respublikasında bu səylər daha çox milli dil və mədəniyyətin qorunmasına, ədəbiyyat, teatr və kinonun inkişafına, həmçinin yerli kadrların dövlət strukturlarındakı iştirakının artırılmasına yönəlmişdi.
Onun sözlərinə görə, latın əlifbasının kiril əlifbasına dəyişdirilməsi, soyadlarda «ov» və «yev» kimi rus şəkilçilərinin yayılması və idarələrlə şəhər mühitlərində rus dilinin hakim mövqe tutması daxil olmaqla ruslaşdırma siyasətləri Azərbaycan cəmiyyətinə dərin təsir göstərdi.
Yazıçı bildirib ki, bir çox idarə və rəsmi görüşlərdə, hətta iştirakçıların çoxunluğu azərbaycanlı olduqda belə, hamı rus dilində danışmağa məcbur edilirdi; ana dilindən istifadə isə «millətçilik» nişanəsi kimi qiymətləndirilə bilərdi.
Kazımlı həmçinin azərbaycanlı ziyalıların, yazıçı və şairlərin mədəni assimilyasiyaya qarşı tədricən müqavimətindəki rolundan bəhs edib və vurğulayıb ki, onlardan bəziləri soyadlarından rus şəkilçilərini çıxararaq milli dil və kimliyin qorunması uğrunda çalışıblar.
O, xüsusi olaraq qeyd edib ki, Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyi uzun bir prosesin nəticəsidir və əvvəlki nəsillərin mədəni-dil mübarizələri bu ölkənin müstəqil dövlətinin formalaşmasında mühüm rol oynayıb.
