امروز ۱۴ مرداد، سالروز صدور فرمان مشروطیت در ایران است؛ فرمانی که در سال ۱۲۸۵ شمسی به امضای مظفرالدینشاه قاجار رسید و زمینه تشکیل نخستین مجلس شورای ملی و تدوین قانون اساسی را فراهم کرد.
این رویداد یکی از مهمترین نقاط عطف تاریخ سیاسی ایران و آغاز گذار از حکومت مطلقه به نظام مبتنی بر قانون به شمار میرود.
آذربایجان در انقلاب مشروطه نقشی محوری ایفا کرد. پس از آغاز استبداد صغیر، مقاومت ملت ترک آذربایجان به رهبری چهرههایی مانند حیدرخان عموغلی، علی مسیو، حاجی رسول صدقیانی، ثقةالاسلام تبریزی، ستارخان و باقرخان، در حفظ و احیای مشروطه نقشی تعیینکننده داشت و بسیاری از مورخان، پایداری آذربایجان و تبریز را عامل اصلی بقای انقلاب مشروطه میدانند.
از مهمترین دستاوردهای مشروطه، به رسمیت شناختن اصل انجمنهای ایالتی و ولایتی بود؛ اصلی که با هدف افزایش مشارکت مردم در اداره امور ایالتی، نظارت بر مسائل ایالتها و تمرکززدایی از قدرت پیشبینی شد.
هرچند این اصل با روی کار آمدن رژیم پهلوی و تشدید سیاستهای تمرکزگرایانه هیچگاه بهطور کامل اجرا نشد، رهبران و جریانهای سیاسی آذربایجان تا امروز آن را یکی از مبانی دموکراتیزهکردن کشور و تمرکززدایی از قدرت مرکزی دانسته و پیگیری کردهاند. در جنبش آزادیستان به رهبری شیخ محمد خیابانی و سپس جنبش ۲۱ آذر و تشکیل حکومت ملی آذربایجان به رهبری سیدجعفر پیشهوری و همچنین در جنبش خلق مسلمان به رهبری سیدکاظم شریعتمداری نیز پرچم مشروطیت و اصول دموکراتیک آن، در برابر سیاستهای تمرکزگرایانه حکومت مرکزی، بار دیگر برافراشته شد.
