۲۶ ژوئن، روز نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان، در دو سوی آراز با احساس غرور و سربلندی همراه است. برای تورکهای آذربایجان جنوبی، این روز یادآور یک واقعیت تاریخی نیز هست؛ ملتهایی که از دولت و نیروی دفاعی نیرومند برخوردارند، در برابر تحولات منطقهای دست بسته نمیمانند و میتوانند از منافع و هویت خود پاسداری کنند.
ملت تورک آذربایجان در یک قرن اخیر دو مسیر متفاوت را تجربه کرده است. در شمال آراز، جمهوری آذربایجان با وجود اشغال، جنگ و دشواریهای فراوان، توانست دولت مستقل و ارتشی مدرن و قدرتمند بنا کند. در جنوب آراز اما، تورکهای آذربایجان در چارچوب ساختار سیاسی ایران با انکار هویت ملی، محدودیتهای زبانی و سیاستهای مرکزگرایانه روبهرو بودهاند و از داشتن نهادهای سیاسی و نظامی خود محروم ماندهاند.
پیروزی جمهوری آذربایجان در جنگ ۴۴ روزه قاراباغ، اعتماد به نفس ملی تورکها را در سراسر جغرافیای آذربایجان دگرگون کرد. آن روزها از اورمیه تا اردبیل و زنجان، و همدان میلیونها تورک با هیجان و افتخار اخبار جبههها را دنبال میکردند. برای نخستین بار پس از دههها، تصویری از یک دولت تورک به نمایش درآمد که توانست سرزمینهای خود را بازپس گیرد، معادلات نظامی منطقه را تغییر دهد و اراده سیاسی خود را بر میدان نبرد تحمیل کند.
اقتدار جمهوری آذربایجان برای آذربایجان جنوبی فقط یک پیوند عاطفی یا قومی نیست. این اقتدار به یک عامل مهم در موازنه منطقهای تبدیل شده است. هرچه باکو قدرتمندتر باشد، نادیده گرفتن مسئله آذربایجان جنوبی دشوارتر میشود و هزینه هرگونه سیاست افراطی و سرکوبگرانه علیه تورکهای ایران افزایش مییابد.
امروز خاورمیانه در یکی از پرتنشترین دورههای خود قرار دارد. درگیری میان ایران، آمریکا و اسرائیل نشان داد که هر بحران منطقهای میتواند زندگی میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار دهد. آذربایجان جنوبی نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در مرکز بسیاری از این تحولات قرار گرفته است.
در چنین شرایطی، قدرت جمهوری آذربایجان و تورکیه برای تورکهای جنوب آراز اهمیت راهبردی دارد. وجود دو دولت نیرومند تورک در شمال و غرب آذربایجان جنوبی، احتمال تبدیل شدن این منطقه به قربانی رقابتهای ژئوپلیتیکی را کاهش میدهد. این قدرت همچنین میتواند توجه افکار عمومی و بازیگران بینالمللی را به وضعیت تورکهای ایران جلب کند و مانع از آن شود که سرنوشت این ملت در هیاهوی بحرانهای منطقه به حاشیه رانده شود.
در سیاست بینالملل، قدرت همسایگان بر سرنوشت ملتهای بدون دولت نیز تأثیر میگذارد. برای تورکهای آذربایجان جنوبی، ارتش جمهوری آذربایجان تنها نیروی مسلح یک کشور همتبار نیست؛ نمادی از توانایی یک ملت برای ایستادن بر پای خود، دفاع از حقوق خویش و تغییر مسیر تاریخ است.
هر پرچمی که پس از پیروزی بر فراز شوشا و خانکندی به اهتزاز درآمد، در جنوب آراز نیز پیام روشنی داشت؛ ملتهایی که به توان خود تکیه میکنند و از پشتوانه قدرت ملی برخوردارند، میتوانند آینده خویش را با دستان خود رقم بزنند.
از این رو، ۲۶ ژوئن برای میلیونها تورک در آذربایجان جنوبی، یادآور اهمیت قدرت ملی و این حقیقت است که وجود یک جمهوری آذربایجان مقتدر و یک تورکیه نیرومند، معادلات مربوط به سرنوشت ملت تورک آذربایجان را بیش از هر زمان دیگری دگرگون کرده است.
