Bu gün, 8 noyabr, Azərbaycanın İkinci Qarabağ müharibəsində qazandığı tarixi qələbənin 6-cı ildönümüdür. 2020-ci ildə Şuşa şəhərinin azad edilməsi ilə qazanılan bu böyük qələbə Azərbaycan xalqının müasir tarixinin axarını dəyişdi. 44 günlük müharibə Azərbaycan torpaqlarının bir hissəsinin otuz ilə yaxın davam edən işğalına son qoymaqla yanaşı, milli iradənin, həmrəyliyin və ana torpağı geri qaytarmaq uğrunda mübarizənin əbədi rəmzinə çevrildi.
8 noyabr 2020-ci ildə Şuşanın azad edilməsi əməliyyatı İkinci Qarabağ müharibəsinin dönüş nöqtəsi oldu. Ağır coğrafi və dağlıq şəraitdə Azərbaycan Ordusunun bölmələri keçilməz yollarla irəliləyərək bu əməliyyatı həyata keçirdi və müharibədə qüvvələr nisbətini Bakının xeyrinə dəyişdi.
İkinci Qarabağ müharibəsi 27 sentyabr 2020-ci ildə başladı. Azərbaycan Ordusu 44 günlük döyüşlər ərzində Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı, Hadrut və Suqovuşan da daxil olmaqla mühüm ərazilərə nəzarəti ələ keçirdi. Nəhayət, Azərbaycanın ən mühüm tarixi və mədəni mərkəzlərindən biri olan Şuşanın azad edilməsi müharibənin bitməsinə yol açdı, 10 noyabr atəşkəs razılaşması isə döyüşlərə son qoydu.
Azərbaycanlılar üçün Şuşa sadəcə bir şəhər deyil. Bu şəhər Azərbaycan mədəniyyətinin, ədəbiyyatının və musiqisinin tarixi mərkəzlərindən biri sayılır. Otuz ilə yaxın fasilədən sonra Azərbaycanın üçrəngli bayrağının Şuşaya qayıtması Azərbaycan xalqının müasir tarixinin ən unudulmaz görüntülərindən birinə çevrildi.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev 8 noyabr 2020-ci ildə Şuşanın azad edildiyini elan edərkən deyib: «Şuşa artıq azaddır! Biz Şuşaya qayıtmışıq! Bu tarixi qələbəni döyüş meydanında qazanmışıq.»
Lakin Azərbaycanın bütün Qarabağ üzərində suverenliyinin bərpası 2020-ci illə yekunlaşmadı. 2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycan Ordusu hərbi əməliyyat keçirərək bölgəyə tam nəzarəti ələ aldı və Qarabağdakı erməni separatçı qurumunun mövcudluğuna son qoyuldu. Bu proseslər, həmçinin bölgədəki erməni əhalisinin kütləvi şəkildə bölgəni tərk etməsi ilə müşayiət olundu.
Döyüşlərin başa çatması ilə Qarabağ tarixində yeni mərhələ başladı. Bu, şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, dağıdılmış infrastrukturun bərpası və illərlə ana torpaqlarından uzaqda yaşamış ailələrin geri qayıdışı mərhələsidir.
«Böyük Qayıdış» proqramı çərçivəsində Azərbaycan hökuməti Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda yaşayış evlərinin, məktəblərin, xəstəxanaların, yolların və iqtisadi infrastrukturun tikintisini davam etdirir. Bununla belə, müharibədən qalan minalar, geniş miqyaslı dağıntılar və yenidənqurma işlərindəki çətinliklər məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına tam qayıdışı qarşısında maneə olaraq qalmaqdadır.
Qarabağ Zəfəri, həmçinin Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə arasındakı münasibətlərdə xüsusi yer tutdu. Ankaranın 2020-ci il müharibəsində Bakıya göstərdiyi siyasi və hərbi dəstək, eləcə də sonradan iki ölkə arasında əməkdaşlığın genişlənməsi iki türk dövlətinin strateji bağlarını yeni mərhələyə daşıdı.
Bu gün, Şuşanın azad edilməsindən altı il sonra, 8 noyabr Azərbaycan Respublikasında milli Zəfər Günü kimi qeyd olunur. Bu gün Azərbaycan şəhidlərinin xatirəsini anmaq, müharibə qazilərinin fədakarlığına minnətdarlıq bildirmək və illərlə öz torpaqlarına qayıdışı gözləyən ailələrin dözümünü dəyərləndirmək üçün bir fürsətdir.
Azərbaycan xalqı üçün bu gün təkcə hərbi qələbəni xatırlatmır. Bu gün illərlə davam edən gözləyişin sona çatmasının, ana torpağa qayıdışın və müxtəlif nəsillərin milli yaddaşında qoruyub saxladığı idealın yaşamasının rəmzidir.
Şuşadan Xankəndiyə, Füzulidən Zəngilana və Qubadlıya qədər bu gün Azərbaycanın üçrəngli bayrağı bir vaxtlar milyonlarla azərbaycanlının qayıtmağı arzuladığı torpaqlar üzərində dalğalanır.
8 noyabr Azərbaycan xalqına tarixi bir həqiqəti xatırladır: qələbə döyüş meydanında qazanıldı, lakin onun irsini qorumaq torpaqların yenidən qurulmasından, sülhün qorunmasından və gələcək nəsillər üçün təhlükəsiz gələcəyin qurulmasından asılıdır.
Ana torpağın geri qaytarılması uğrunda canlarını fəda etmiş Azərbaycan şəhidlərinin adı və xatirəsi bu xalqın milli yaddaşında əbədi yaşayacaq.
