مسعود پزشکیان، رئیسجمهور جمهوری اسلامی، از آنچه «همراهی و همکاری مردم» در اجرای طرح جدید بنزین خواند، تشکر کرده است؛ با این حال، نبود اعتراض گسترده خیابانی را نمیتوان بهتنهایی نشانه رضایت عمومی از این سیاست دانست.
خبرگزاری صداوسیمای جمهوری اسلامی به نقل از پزشکیان نوشت او از مردم، رانندگان، جایگاهداران و عوامل اجرایی اجرای طرح بنزین قدردانی کرده و از مسئولان خواسته است با مردم در ارتباط باشند و انتقادها و گلایههای آنان را بشنوند.
اما در ادبیات معتبر علوم سیاسی درباره جوامع اقتدارگرا، «سکوت عمومی» لزوماً معادل رضایت نیست. هزینه بالای اعتراض، خطر بازداشت و برخورد امنیتی، فرسودگی اجتماعی، نااطمینانی نسبت به نتیجه اعتراض و دشواری هماهنگی جمعی میتوانند باعث شوند نارضایتی گسترده بدون حضور دائمی در خیابان باقی بماند.
در ایران، این وضعیت با فشار شدید اقتصادی نیز همزمان شده است. تورم بالا، سقوط قدرت خرید، هزینه مسکن، بدهی خانوارها و ناامنی شغلی بخش بزرگی از جامعه را وارد وضعیتی کرده که بخش قابل توجهی از انرژی روزمره مردم صرف تأمین هزینههای اولیه زندگی میشود. چنین شرایطی میتواند ظرفیت مشارکت مستمر در اعتراضات را کاهش دهد، بدون آنکه نارضایتی اقتصادی از میان رفته باشد.
پژوهشهای شناختهشده درباره حکومتهای اقتدارگرا نیز نشان میدهند شهروندان ممکن است در فضای عمومی ترجیحات واقعی خود را پنهان کنند؛ پدیدهای که در علوم سیاسی با مفاهیمی مانند «پنهانسازی ترجیحات» و «هزینه کنش جمعی» توضیح داده میشود. به همین دلیل، فاصله میان نبود اعتراض علنی و رضایت واقعی جامعه میتواند بسیار زیاد باشد.
در چنین فضایی، تعبیر اجرای بدون اعتراض گسترده طرح بنزین به عنوان «همراهی مردم» بیش از آنکه یک شاخص قابل اندازهگیری از رضایت عمومی باشد، یک برداشت سیاسی است. سنجش رضایت واقعی نیازمند نظرسنجی آزاد، رسانه مستقل، امکان اعتراض بدون ترس از مجازات و دسترسی عمومی به دادههای شفاف است؛ شرایطی که در جمهوری اسلامی بهطور جدی محدود شده است.
