دکتر لطیف حسنلی
یۆز ایلدیر بیر مستعمره اولاراق هر نه یه یوبانمؽشؽق. خالقؽمؽزؽن چوخونلوغو معیشت دالؽسؽنجا کیملیینی ایتیرمک باهاسؽنا وطنیمیزدن دیدرگین اولوب؛ یوردوموزون ان بؤیۆک گۆلۆ قورودولوب، یئرآلتؽ، یئر اۆستۆ ثروت لریمیز غارت ائدیب. خالقؽمؽزا قارشؽ ایشله دیلن آسیمیلا سیاستی اؤلکه حاکمییت لری و مرکز یؤنلۆ اوپوزیسیون لارؽن ایدئولوژو لارؽندان، ایستر صۆلح و ایستر ساواش شرایطیندن آسؽلؽ اولمایاراق هله ده سۆردۆرۆلمکده دیر.
آردی
بو گۆن اؤلکه ایچی و بؤلگه ده، اۆچ بارؽشماز دۆشمن آراسؽندا اوزون مدتلی مناقشه دن آراـسؽرا دوغان محاریبه نین گئدیشاتؽ، نئجه، نه زامان بیتمه سی بیزیم ایراده میزدن آسؽلؽ اولمایاراق عادی بیر خالق کیمی یاشاماغدان گئریه قالماغؽمؽز بیر طرفده قالسؽن، بو محاریبه دن خالقؽمؽزؽن نئجه جان قورتارا بیله جه یی بئله بللی دئییل. گۆنئی آزربایجان و باشقا اؤلکه خالقلارؽ بیر طرفدن، حاکیمیتده قالماق اۆچۆن هئچ بیر جنایتدن چکینمه ین بیر رژیم، باشقا طرفدن ایسه آتا-باباسؽ کیمی خاریجی قوه لرین واسیطه سیله حاکمییته گتیریلمک اۆچۆن زاوالؽ بیر دیلنچی کیمی هر بیر رذالته بؤیۆن ایه ن دیلده اوپوزیسیون آدلانان فاشیست پهلوی لرین پروپاقاندا رسانه لرینین چنبرینده دیر. هم مؤوجود رژیم همده بو گۆنلر اوپوزیسیون رولوندا اوینایان سلطنت طلب لر، حاکمیت لری دؤورۆنده اؤلکه خالقلارؽنؽ وطنداش حقوق لارؽنا مالیک، طلبکار کیمی یوخ، اطاعت کار کؤله کیمی یئتئشدیرمه یی بیر مقصد اولاراق قارشؽلارؽنا قویدولار. نؽیا کی، کؤله نی بیر یئر آلما تلیسی له، لاپ بئله بیر ساندیس له آلدادؽب قوْندارما سئچکی لره چکمک اولار. کؤله یالنؽز ارباؽندان سؤز ائشیدر او کۆتله وی رسانه لرین پروپاقاندالارؽنا اویوب اربابؽنؽ دییشر آنجاق کؤله لییندن ال چکمز.
بونونلا دا، هر ایکی رژیم دؤرۆنده سیاسؽ آزادلؽقلار یاساقلانؽب، سیاسی پارتؽیالارؽن یارانماسؽ قاداغان، سیاسؽ فعاللارؽن فعالییتی ایسه زیندان واعداملا نتیجه لندی. بیر حالداکؽ، سیاسؽ آزادلؽقلار اولسایدی بیزده ده حاکمیت دیشیکلیی قانلؽ اینقلاب لار یولویلا یوخ، دۆنیانؽن گلیشمیش اؤلکه لری کیمی سؽچکیلر یولویلا حیاتا کئچریلردی.
بینؤره سی اونیورسیته لرده قویولان آزربایجان میللی حرکاتؽ آغؽر تجربه لر سؽناغؽندان کئچمیش وطنیمیزده باش وئرن اوغورسوز اینقلابلارؽ گؤتۆر قوی ائدرک، بو گۆن بۆتۆن ماددی ایمکانلارؽنؽن چاتؽشمامازلؽغؽنا باخمایاراق واقتؽ کئچمیش ایدئولوژولارا اویمادان، دموکراتیک ده یرلر اساسؽندا اؤز مۆستقیللینی قورویاراق بۆتۆن سؽناقلاردان باشؽ اوجا چؽخؽب.
آزربایجان میللی حرکاتؽ باشقا مرکز یؤنلۆ جریان لار کیمی، حاکیمیته گلمک اۆچۆن توتالیتار رژیمین قوربانؽنا چئوریلن کۆتله نین چینینه دؽرماشمؽر، او، بو خالقؽ بو دوروما سالان توتالیتار پوزیسیون و اوپوزیسیون آدلانان پهلوی فاشیستلری له ده مباریزه آپاراراق خالقؽمؽزؽن الیندن توتوب اونا میللت استاتوسو قازاندؽرسؽن دئیه میللی سعادته دوغرو آپارؽر. بورادا خالقؽمؽزدان هزینه اؤده میر، اؤزۆ هزینه یه قاتلاشؽر. بو گۆن تؤرمه لرده اولان میللی فعاللارؽمؽز یۆرۆش بی داخیل اولماقلا بونا ثبوت دور.
اۆنیورسیته ایللرینده «قوپوز» اؤیره نجیسل ادبی درگی فعالییت لریندن باشلایؽب، گاموح دان یئنی گاموحا و بو گۆن دموکراتلار اتهامیلا سوچلانان یۆرۆش بی دفعه لرله توتوقلانیب، اوزون مدت لی حبس لرله چئشیدلی ایشکنجه لره معروض قالؽب آنجاق توتدوغو مباریزه ده بیر آندا اوْلسون بئله سارسیلمادان یولونو داوام ائتدیریر. او بو گۆن دمووکرات آدؽیلا اون اۆچ ایلدن آرتیق حبس جزاسؽنا محکوم اوْلسا دا، گئرچکدن بیر دموکراتدؽر. نه یازؽق کی، پهلوی لر دؤورۆنده اولدوغو کیمی بو گۆن ده دموکرات اولماق آغؽر بیر سوچدور. حاکیم رژیم و پۆسگۆده اوْلان، دۆنن قاپؽ دان قووولوب بو گۆن ایسه پنجره دن سوخولماق ایسته ین پهلوی فاشیستلری بیلمه لیدیرلر کی، دۆنن مغلوبییتینی ادعا ائتدییکلری آزربایجان دموکرات فیرقه سی، مغلوب اولمایؽب؛ او دموکراتلار بو گۆن داها گۆجلۆ داها تاثیرلی دؤنۆبلر. آزربایجان دموکرات فریقه سی نین تاریخی، باشلانقیجی و سونو اولان خطی بیر تاریخ دئییل. بو تاریخ، دایره وی ماهیت داشؽیؽر. بو گۆن ایسه زیندان لارا سالؽنان میللی فعاللارؽمؽزؽن سیمالارؽندا تکرار اولونور.
یۆرۆش بی یین نئجه موباریزه آپارماسؽ اونون مباریزه سی قدر اؤنملی دیر.
او آپاردؽغؽ مباریزه ده اینحصارچؽلؽغا قارشؽ اوْلاراق فردی یوخ، جمعی فعالیت لره اؤنم وئریب. جمعی فعالیت لرینده ایسه سیاسی فعالیت لری اۆستۆن توتوب. گاموح،یئنی گاموح و بو گۆن دموکراتلار آدؽیلا سوچلانان اتهاملارؽ بونا ثبوت دور. نیا کی، میللت، مدنی فعاللارؽ سیاسی آلترناتیو کیمی گؤرمۆر.
میللت، آنا دیلینده تحصیل آلماق، اطراف محیطین قورونماسؽ کیمی طلب لرین حیاتا کئچمه سینی تانؽنمؽش سیاسی سیمالارؽن حاکیمیته گلمه سینده گؤرۆر. آزربایجان میللی حرکاتؽ نؽن یالنؽز سیاسی پارتؽیالاردا بیر آلترناتیو کیمی گؤرۆنمک ایمکانی وار. یۆرۆش بی، نئچه ایل اؤنجه بو آلترناتیو مسئله سینه توخونموشدور. او اؤنجه دن بیلیردی کی، میللی حرکات بیر سیاسی آلترناتیو اولاراق مئیدانا گلمه سه، جانؽ بوغازؽنا یؽغؽلمؽش اعتراضلارا قاتؽلان خالقؽمؽزؽن اعتراض لارؽ مرکز یؤنلۆ توتالیتر قروپلار طرفیندن مصادیره اولوناجاق.
بونا اؤرنک اولاراق، اؤتن ایلین دی آیؽندا باش وئرمیش قانلی حادثه لری و اؤلکه اۆزره شهید اولان تۆرک لرین اهمییتلی سایؽنئ گؤسترمک اولار. محض بونا گؤره ده یۆرۆش بی سیاسؽ پارتؽیانؽ بو رژیمه تحمیل ائتمک عزمینده دیر، ائده جک ده.
سیاسی پارتؽیالارین اؤزللیک لریندن بیری میللتین تاریخی یادداشؽنؽ دیری ساخلاماق، اونلاری بیر دیکتاتورون تله سیندن قورتولوب باشقا بیر دیکتاتورون تله سینه دۆشمه سی نین قارشؽسؽنؽ آلماقدؽر. واقتؽندا پارتؽیالارئمؽزؽن اوْلمادؽغؽ اوجبانؽندان ۱۳۲۵-جی ایلین آذر آیؽندا پهلوی رژیمی نین تؤره تدیی سوْی قؽرؽم بو گۆن خالقؽمؽزؽن یادداشؽندان سیلینمیکده دیر.
سیاسی تشکیلات لاردا مباریزه میزین چاتشمؽیان یۆنلری اورتایا چؽخؽب، دولدورولور. او جۆمله دن میللتیمیزی میللی حؤکۆمته دوغرو یؤنلدن میللی مفکوره میزی اؤزۆنده داشؽیان بایراق مسئله سی.
بایراق مسئله سینه گل دیکده وورغولامالؽیام کی، بو بایراق بیر نئچه نفرین ماسا اوزرینده نقاشی سی یوْخ، آزربایجان میللی حرکاتؽ نؽن سیاسی مرحله یه دوْغرو تکامۆلۆ پروسئسینده گئرچکلشیب، ۱۳۸۲-جی ایل بابک قالاسؽ قورولتایؽندا تصدیق لنیب.
سیاسی تشکیلات لاردا، میللی مباریزه میزی اؤلکه نین باشقا مباریزه لریندن فرقلندیرن و موباریزمیزین باشقا سیاسی قووه لر طرفیندن مصادره اولونماسؽن دئیه، بایراقلا یاناشؽ شعارلار اورتایا قویولور. آزادلیق عدالت میللی حکۆمت.
بو ساده جه تاریخی مصرفی اوْلان اؤتری بیر شعار دئییل؛ او، بایراقلا یاناشؽ بیر عصردن آرتیق موباریزه میزین ایتمیش آچارؽدؽر.
بیر عصردن آرتیق آزادلیق اوغروندا مباریزه آپاران و بو گۆن هله ده اساره تده اینیلده ین آزربایجان خالقینین موباریزه سی نین ایتریلمیش آچارؽ میللی حکۆمت ایدئیاسؽ دؽر؛ بو ایدئیانؽن یوْخلوغو موباریزه لریمیزین بۆتۆن مرحله لرینده اؤزۆنۆ گؤسترن اساس بوشلوق اولموشدور.
سن آزادلؽق اوغروندا مباریزه آپارؽب، هزینه لر اؤده یؽب، خالقؽ نؽن طالعینی اؤزگه اللره تاپشؽراجاقسانسا، ایندی دن بؤیۆک، کیچیک لییندن آسؽلؽ اولمایاراق متشکیل پارتؽیالار قارشؽسؽندا مغلوب سان؛ لاپ بئله قؽرخ میلیوندان آرتؽق خالقا و یۆز ایلدن آرتؽق موباریزه کئچمیشین اوْلسا بئله.
دئمه لی جمهوری ایسلامی و پهلوی کیمی توتالیتار رژیم لرین تکجه قورخدوقلارؽ و بونلارؽن آشیل دابانؽ، بو گۆنه دک یاساقلادؽقلارؽ، اؤلکه خالقلارؽ نؽن میللی ایراده سیندن ایره لی گلن، سیاسی تشکیلاتلارؽن یارانؽب مئیدانا گلمه سیله اؤز خالقلاری نؽن مقدراتؽنؽ اورتایا قویماسؽدؽر.
بونو، یۆرۆش بی باشا دۆشرک، موباریزه سینی ده ائله بو استقامتده یؤنلدیب. دایاق نقطه سی ایچری ده اولان تشکیلات. ائله بیر تشکیلات کی، اوردا دموکراتیک دیرلر اساسیندا هئچ بیر اینحصارچؽلؽغا یوْل وئریلمه سین.
یۆرۆش بی دموکراسؽنؽ اؤزۆنۆن بیر یاشایؽش طرزینه چئویریب، تمیز ساغلام میللتچی بیر عایله فورمالاشدؽرؽب.
او، دموکراسؽ نؽن اؤزۆدۆر.
