نقدی دوستانه بر یک گام ناکافی
هرچند این بیانیه را میتوان از حیث اشاره به گفتگو، همکاری و حقوق برابر گامی رو به جلو تلقی کرد، اما نباید از این واقعیت گذشت که مسائل عمیق و تاریخی میان ملتها با صدور یک متن سیاسی حل نمیشود.
تا زمانی که به موضوعات اصلی با صراحت، دقت و از مسیر گفتگوی مستقیم پرداخته نشود، نمیتوان انتظار داشت که چنین بیانیههایی به تنهایی اعتماد پایدار و واقعی ایجاد کنند.
نخست، تجربه نشان داده است که مسائل تاریخی و حساس میان ملتها با صدور بیانیههای سیاسی حل نمیشود. روابط میان ملت تورک و خلق کورد در بخشهایی از ایران دارای ابعاد تاریخی، جمعیتی و سیاسی پیچیده است. حل این مسائل نیازمند گفتگوی مستقیم و شفاف میان رهبران سیاسی دو ملت است. نشستهای رودررو، مذاکرات ساختاریافته و توافقهای مشخص میتواند زمینه درک متقابل و کاهش سوءتفاهمها را فراهم کند. در مقابل، بیانیههایی از این نوع بیشتر جنبه نمادین دارند و در عمل اغلب به رفع تکلیف سیاسی محدود میشوند.
دوم، در متن بیانیه از واژه «آذری» برای اشاره به تورکهای آذربایجان استفاده شده است. این واژه از دید بسیاری از فعالان و پژوهشگران تورک، اصطلاحی ساختگی و سیاسی محسوب میشود که هویت واقعی این جامعه را تحریف میکند. نام ملی این جامعه «تورک» و نام سرزمین تاریخی آن «آذربایجان» است. احترام به هویت یک ملت با بهکارگیری نام صحیح آن آغاز میشود. استفاده از اصطلاحات تحریفشده نه تنها به اعتمادسازی کمک نمیکند، بلکه میتواند احساس بیاحترامی و بیاعتمادی را تقویت کند.
سوم، مسئله «اداره مشترک» در مناطق مختلط تنها زمانی میتواند قابل بحث باشد که بر اساس واقعیتهای تاریخی، ترکیب جمعیتی واقعی و رضایت مردم آن مناطق تعریف شود. هرگونه طرح برای اداره مشترک باید به پیشینه تاریخی مناطق، مرزهای سنتی سکونت ملتها و حقوق جمعیتی آنها توجه کند. نادیده گرفتن تاریخ و واقعیتهای جمعیتی میتواند خود به منبعی تازه از تنش و اختلاف تبدیل شود.
همچنین چنین سازوکاری نمیتواند به صورت یکجانبه در بیانیههای سیاسی مطرح شود. این موضوع نیازمند گفتگوی مستقیم، شفاف و توافق میان نمایندگان سیاسی ملتهای ترک و کورد است تا چارچوبی عادلانه و مورد قبول طرفین شکل گیرد. بدون چنین گفتگویی، طرح مفاهیمی مانند «اداره مشترک» بیشتر جنبه نظری خواهد داشت و در عمل قابلیت اجرا نخواهد داشت.