تحلیلگر برجسته آمریکایی: آذربایجانیها نگران بازگشت شونیسم اقتدارگرای فارسی تحت نام پهلوی هستند
مایکل دوران تحلیلگر برجسته آمریکایی و مدیر مرکز صلح و امنیت خاورمیانه در مؤسسهٔ هادسون، در مقاله ای در روزنامه واشنگتن پست به بررسی سناریوهای محتمل آیندهٔ ایران در صورت فروپاشی یا گذار از جمهوری اسلامی پرداخته است. نویسنده با طرح این پرسش بنیادین که آیا ایران یک ملت چنداتنیکی است یا یک امپراتوری تحت سلطه سلطهٔ فارسها، تأکید میکند که پاسخ این پرسش تنها در جریان تحولات آینده روشن خواهد شد.
دوران با مقایسهٔ وضعیت ایران و تجربهٔ فروپاشی یوگسلاوی هشدار داده است که هویتهای اتنیکی سرکوبشده میتوانند در شرایط بحران سیاسی بهسرعت فعال شوند.
نویسنده در مقاله اش نقش جمعیت آذربایجانی را برجسته دانسته و بیان میکند در صورت بروز بحران داخلی در ایران آذربایجان خصوصاً به دلیل پیوندهایش با جمهوری آذربایجان و ترکیه به عاملی تعیینکننده بدل خواهد شد.
نویسنده در ادامه نسبت به تلاشها برای معرفی یک چهرهٔ واحد، از جمله رضا پهلوی، بهعنوان نمایندهٔ ملت ایران هشدار میدهد و مینویسد که چنین رویکردی میتواند از سوی اقلیتهای اتنیکی، بهویژه آذربایجانیها، بهعنوان بازتولید ملیگرایی شونیستی فارسی و تداوم ساختار قدرت پیشین تلقی شود. بهزعم او، سناریویی که در آن سپاه پاسداران با ظاهری جدید اما با همان قدرت پشتپرده باقی بماند، برای اقلیتهای اتنیکی نگرانکننده و بالقوه خطرناک است.
در جمعبندی، مقاله تأکید میکند که آیندهٔ ایران نه الزاماً بهسمت ثبات متمرکز خواهد رفت و نه لزوماً بهسوی فروپاشی اتنیکی؛ اما نادیدهگرفتن این عدمقطعیت، خطایی راهبردی است. دوران توصیه میکند که آمریکا و بازیگران بینالمللی بهجای تعیین جانشین یا تحمیل الگوی از پیشساخته، خود را برای سناریوهای پیچیده آیندهٔ ایران آماده کنند و در این با جمعیتهای اتنیکی در ارتباط باشند.
