با وجود فعال شدن گروه‌های وابسته به ایران در چند جبهه، گزارش‌ها نشان می‌دهد نقش آن‌ها در جنگ اخیر همچنان محدود، پراکنده و فاقد هماهنگی مرکزی بوده است.

به گزارش آراز نیوز، تحلیل منتشر شده در نشریه نشنال اینترست نشان می‌دهد که شبکه نیروهای نیابتی ایران موسوم به «محور مقاومت» اگرچه در جریان جنگ فعال شده، اما تاکنون نقش تعیین‌کننده‌ای در معادلات میدانی ایفا نکرده است.

ایران طی دهه‌های گذشته با تکیه بر گروه‌های تروریستی و مسلح غیردولتی در لبنان، عراق، یمن و دیگر مناطق، تلاش کرده نفوذ منطقه‌ای خود را گسترش دهد. این راهبرد که پس از انقلاب ۱۹۷۹ شکل گرفت، به تهران امکان می‌دهد بدون ورود مستقیم به جنگ، بر تحولات منطقه تأثیر بگذارد و همزمان سطح ریسک تقابل مستقیم را کاهش دهد.

در این چارچوب، سپاه تروریستی پاسداران به‌ویژه نیروی قدس، نقش محوری در سازماندهی، تأمین مالی، آموزش و هدایت این گروه‌ها داشته است.

با این حال، در جنگ جاری، عملکرد این شبکه ناهمگون بوده است:

در لبنان، حزب‌الله به‌عنوان قدرتمندترین متحد ایران، حملاتی با پهپاد و موشک علیه اهدافی در شمال و مرکز اسرائیل انجام داده، اما از ورود به یک جنگ تمام‌عیار خودداری کرده است.

در عراق، گروه‌های نزدیک به ایران در قالب «مقاومت اسلامی عراق» حملاتی با پهپاد و راکت علیه پایگاه‌های آمریکا، به‌ویژه در اربیل و مناطق شمالی، انجام داده‌اند.

در یمن، حوثی‌ها که از حمایت ایران برخوردارند، با وجود توانمندی در حوزه پهپاد و موشک، تاکنون واکنش محدودی نشان داده و بیشتر به مواضع رسانه‌ای بسنده کرده‌اند.

در افغانستان و پاکستان نیز نیروهای وابسته مانند فاطمیون و زینبیون که پیش‌تر در سوریه فعال بودند، نقش قابل توجهی در این جنگ نداشته‌اند.

در سوریه نیز نفوذ ایران پس از سقوط بشار اسد به‌شدت کاهش یافته و عملاً نقش این کشور در این جبهه محدود شده است.

این گزارش تأکید می‌کند که حملات هدفمند علیه فرماندهان ارشد سپاه، ساختار هماهنگی این شبکه را تضعیف کرده و باعث شده بسیاری از این گروه‌ها به‌صورت مستقل و بدون هدایت مستقیم تهران عمل کنند؛ وضعیتی که برخی تحلیلگران از آن به‌عنوان «دفاع موزاییکی» یاد می‌کنند.

در مجموع، اگرچه شبکه نیابتی ایران همچنان یک ابزار مهم در سیاست منطقه‌ای این کشور محسوب می‌شود، اما جنگ اخیر آسیب‌پذیری‌های آن را نیز آشکار کرده است؛ از جمله وابستگی شدید به حمایت مالی و لجستیکی ایران و ضعف در هماهنگی و انسجام عملیاتی.

با این حال، تداوم فعالیت این گروه‌ها نشان می‌دهد که ایران همچنان قادر است نفوذ خود را در نقاط مختلف خاورمیانه حفظ کند، هرچند با کارایی کمتر نسبت به گذشته.