به مناسبت ۸ مارس، روز جهانی زن: در سایه جنگ؛ از ایران تا خاورمیانه
در آستانه ۸ مارس، روز جهانی زن بار دیگر باید بر ضرورت دفاع از حقوق زنان در سراسر جهان تأکید کرد. با این حال، واقعیتهای میدانی نشان میدهد که در بسیاری از مناطق درگیر جنگ، از جمله ایران زنان همچنان از نخستین و آسیبپذیرترین قربانیان خشونت هستند.
جنگ تنها به معنای درگیری نظامی نیست؛ بلکه فرآیندی است که ساختارهای اجتماعی را فرو میپاشد و خشونت را به بخشی از زندگی روزمره تبدیل میکند. در چنین شرایطی، نظامیسازی و گسترش سلاح، بهتدریج خشونت را بهعنوان ابزاری برای حل اختلافات عادیسازی میکند این روند بیش از همه زنان را تحت تأثیر قرار میدهد.
در بسیاری از درگیریها، هدف تنها حذف فیزیکی نیست، بلکه شکستن روحیه یک جامعه است. در این میان، بدن زنان به میدان جنگ تبدیل میشود.
خشونت جنسی، ازدواجهای اجباری، بردگی اقتصادی و اشکال مختلف شکنجه، بهعنوان ابزارهایی برای ایجاد ترس، تحقیر و کنترل به کار گرفته میشوند. این اقدامات نهتنها جنایت جنگی، بلکه نقض آشکار حقوق بشر هستند.
زنان و کودکان، بهعنوان بیدفاعترین گروههای اجتماعی، اغلب هدف مستقیم خشونت قرار میگیرند. جنگ نهتنها امنیت جانی آنان را تهدید میکند، بلکه دسترسی آنها به آموزش، خدمات بهداشتی و منابع اقتصادی را نیز بهشدت محدود میسازد. این وضعیت، چرخهای از فقر، وابستگی و نابرابری را بازتولید میکند.
تجربه جنگ در سوریه و عراق نمونهای روشن از این واقعیت است. در سوریه، از سال ۲۰۱۱ تاکنون، دهها هزار زن جان خود را از دست دادهاند و میلیونها زن و دختر نیازمند حمایتهای فوری هستند. خشونت جنسیتی در این کشور به سطحی رسیده که برای بسیاری از زنان به بخشی از واقعیت روزمره زندگی تبدیل شده است. همچنین، افزایش ازدواجهای زودهنگام و اجباری نشاندهنده عمق بحران اجتماعی در شرایط جنگی است.
در عراق نیز، بهویژه در مناطق تحت کنترل گروههای افراطی، زنان با اشکال بیسابقهای از خشونت مواجه شدند. زنان ایزدی بهطور سیستماتیک هدف ربایش، بردگی جنسی و شکنجه قرار گرفتند جنایاتی که وجدان جهانی را تکان داد اما هنوز آثار آن در زندگی هزاران زن باقی مانده است.
در سطح جهانی، گزارشهای نهادهای بینالمللی از افزایش موارد خشونت جنسی در درگیریها حکایت دارد؛ پدیدهای که زنان و دختران را بهعنوان هدف اصلی خود انتخاب میکند. این روند نشان میدهد که خشونت علیه زنان نه یک پیامد تصادفی جنگ، بلکه در بسیاری موارد بخشی از استراتژی آن است.
با این حال، زنان تنها قربانی نیستند. آنها نقش حیاتی در صلحسازی، بازسازی و ایجاد ثبات ایفا میکنند. با وجود این، همچنان در فرآیندهای تصمیمگیری سیاسی و امنیتی بهشدت کمنماینده هستند. حذف زنان از این عرصهها، نهتنها ناعادلانه، بلکه مانعی جدی برای دستیابی به صلح پایدار است.
از این رو، در روز جهانی زن، تأکید بر این نکته ضروری است که حقوق زنان، جداییناپذیر از حقوق بشر است. حفاظت از زنان در شرایط جنگی، تضمین مشارکت آنها در فرآیندهای صلح و پایان دادن به مصونیت عاملان خشونت، باید در اولویت جامعه جهانی قرار گیرد.
آنچه امروز در ایران در حال رخ دادن است، نباید به سرنوشت تکراری دیگر مناطق جنگزده تبدیل شود. سکوت در برابر خشونت، به معنای پذیرش آن است. دفاع از زنان، دفاع از انسانیت است.
برای زنان ایران که سالهاست با تبعیضهای قانونی و اجتماعی روبهرو هستند، جنگ میتواند یک فاجعه چندلایه ایجاد کند فقر، بیثباتی اجتماعی، خشونت، محرومیت آموزشی و آسیبهای روانی گسترده. چنین بحرانی نه تنها زندگی میلیونها زن را نابود میکند، بلکه آیندهٔ اجتماعی و انسانی جامعه ایران را نیز برای سالها تحت تأثیر قرار میدهد.
