پایگاه خبری اکسیوس در گزارشی تحلیلی به قلم «هرب اسکراینر» نوشت که احتمال جنگ میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران بیش از هر زمان دیگری افزایش یافته و چند عامل همزمان، دونالد ترامپ را به تصمیمگیری درباره اقدام نظامی نزدیک کرده است.
به گزارش آرازنیوز بر اساس این یادداشت، ترامپ از زمان بازگشت به کاخ سفید تلاش کرده به توافقی تازه با تهران درباره پرونده هستهای دست یابد. اما پس از شکست دور قبلی مذاکرات و حملات نظامی سال گذشته، اکنون نشانههایی وجود دارد که او ممکن است همان مسیر را در ابعادی گستردهتر تکرار کند. اکسیوس تأکید میکند هرگونه جنگ احتمالی، یک عملیات محدود نخواهد بود بلکه میتواند به کارزاری تمامعیار تبدیل شود؛ موضوعی که پیامدهای عمیقی برای خاورمیانه و سه سال باقیمانده از دوره ریاستجمهوری ترامپ خواهد داشت.
با این حال، اکسیوس یادآور میشود که هنوز امکان غلبه دیپلماسی بر سناریوی جنگ وجود دارد.
در این گزارش، شش عامل اصلی که دو کشور را به آستانه جنگ رساندهاند، چنین برشمرده شده است:
۱. اختلاف مزمن بر سر پرونده هستهای
مذاکرات هستهای میان تهران و واشینگتن ماههاست بهصورت مقطعی ادامه دارد. دولتهای متوالی آمریکا اعلام کردهاند اجازه دستیابی ایران به سلاح هستهای را نخواهند داد. توافق سال ۲۰۱۵ در دوران باراک اوباما با هدف مهار برنامه هستهای ایران امضا شد، اما ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود از آن خارج شد و سیاست «فشار حداکثری» را در پیش گرفت. دولت بایدن نیز موفق به احیای توافق نشد. اکنون ترامپ بار دیگر خواهان توافق است، اما در عین حال برخی اطرافیان او از «تغییر رژیم» نیز سخن گفتهاند؛ موضوعی که نشان میدهد هر عملیات نظامی احتمالی میتواند فراتر از تأسیسات هستهای باشد.
۲. سرکوب خونین معترضان
اکسیوس مینویسد ترامپ در اوایل ژانویه بهدلیل کشتهشدن هزاران معترض در ایران به اقدام نظامی نزدیک شد. اعتراضها با مطالبات اقتصادی آغاز شد و برخی معترضان خواستار تغییر حکومت شدند. ترامپ در آن زمان تهدید کرده بود در صورت کشتار معترضان، ایران هدف حمله قرار خواهد گرفت. نیروهای امنیتی با شدت عمل وارد عمل شدند، اینترنت قطع شد و حریم هوایی بسته شد. تصمیم حمله در آن مقطع به تعویق افتاد، اما همزمان آمریکا ناوهای جنگی و جنگندههای بیشتری به منطقه اعزام کرد.
۳. استقرار گسترده نیروهای نظامی آمریکا
اکسیوس با اشاره به اعزام دو ناو هواپیمابر و صدها جنگنده به منطقه، این وضعیت را به «تفنگ چخوف» تشبیه میکند؛ یعنی اگر چنین ظرفیت نظامی بزرگی مستقر شده، احتمال استفاده از آن بالاست. به نوشته این رسانه، ترامپ با تهدیدهای مکرر و انتقال نیروهای عظیم به منطقه، سطح انتظارات جهانی را بالا برده و عقبنشینی در شرایط کنونی با شخصیت سیاسی او سازگار نیست.
۴. فشار و آمادگی اسرائیل
گزارش میگوید دولت اسرائیل خود را برای جنگی گسترده آماده کرده و خواهان عملیاتی فراتر از حملات محدود گذشته است. مقامهای دو کشور انتظار دارند هر اقدام جدید، کارزاری مشترک و گستردهتر باشد. حتی در جریان مذاکرات هستهای نیز هماهنگی نزدیکی میان ترامپ و نخستوزیر اسرائیل وجود داشته و فشار اقتصادی تازهای علیه ایران اعمال شده است. سناریوی مورد بررسی میتواند شامل هدفگیری زیرساختهای هستهای، برنامه موشکی و حتی ساختار حاکمیتی جمهوری اسلامی باشد.
۵. عامل نفت
اکسیوس مینویسد شرایط فعلی بازار نفت ممکن است «پنجرهای راهبردی» برای اقدام نظامی ایجاد کرده باشد. بازار در وضعیت نسبتاً باثباتی قرار دارد، قیمتها پایینتر از دورههای بحران است و رشد تقاضا محدود است. هرچند حمله احتمالی میتواند قیمتها را افزایش دهد، اما اگر اختلال گستردهای در عرضه ایجاد نشود، این افزایش احتمالاً محدود خواهد بود. پس اگر اکنون حمله شود، شوک اقتصادی جهانی کمتر از زمانی است که بازار نفت کمبود داشته باشد. تنگه هرمز که حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت از آن عبور میکند، همچنان نقطه حساس در هر سناریوی تنش است.
۶. برداشت از ضعف حکومت ایران
اکسیوس معتقد است اعتراضهای گسترده داخلی و حملات سال گذشته اسرائیل و آمریکا، تصویر حکومتی تضعیفشده را در ذهن برخی مقامهای آمریکایی و اسرائیلی ایجاد کرده است. به باور این تحلیل، شبکه نیروهای نیابتی ایران طی دو سال اخیر تحت فشار قرار گرفته و توان واکنش آن ممکن است نسبت به گذشته محدودتر باشد. با این حال، همین وضعیت میتواند در نگاه تهران، جنگ را به مسئلهای «وجودی» تبدیل کرده و خطر تشدید درگیری را افزایش دهد.
اکسیوس در پایان تأکید میکند که هرچند نشانههای نظامی و سیاسی به سمت تنش پیش میروند، اما هنوز این احتمال وجود دارد که مسیر دیپلماسی در آخرین لحظات بر سناریوی جنگ غلبه کند.
